خلاصه فصل: گوارش و جذب مواد (گفتار ۳)

نظر شما درباره ی این مطلب چیست؟ آیا آن را می پسندید؟

مفاهیم کلیدی در خلاصه فصل:
گفتار ۳) جذب مواد و تنظیم فعالیت دستگاه گوارش
________________________________________
راهنمای زیست یاد :
۱) علایم ترتیب بندی مطالب : ۱) ، ❶ ، ● ، ▲ ، ■ ، ◆ ، ○
۲) مطالب با رنگ: مطالب فصل کتاب درسی:برای دانش آموزان، مطالب مرتبط از فصل های دیگر کتاب های درسی:برای کنکوری ها، مطالب خارج از کتاب های درسی:برای توضیح بیشتر مطالب
________________________________________
گفتار ۳) جذب مواد و تنظیم فعالیت دستگاه گوارش
  ●چگونگی رسیدن مواد مغذی به یاخته های بدن:عبور از یاخته های بافت پوششی لولهٔ گوارش←ورود به محیط داخلی (جذب)
  ●جذب←ورود مواد به محیط داخلی بدن
  ●مقدار جذب:
    ▲جذب در دهان و معده←اندک
    ▲در رودهٔ باریک←بخش اصلی جذب


❶جذب مواد در رودهٔ باریک:
  ●در دیوارهٔ روده←چین های حلقوی←روی چین های حلقوی، پرزها وجود دارند.
  ●ریزپرز←غشای یاخته های پوششی رودهٔ باریک در سمت فضای روده، چین خورده است که به این چین های میکروسکوپی، ریزپرز می گویند.
  ●مکانیسم های افزایش جذب در رودهٔ باریک:
    ▲مجموعهٔ چین ها، پرزها و ریزپرزها←افزایش چند صد برابری سطح داخلی رودهٔ باریک در تماس با کیموس
    ▲وجود یاخته های ماهیچه ای در مخاط روده←انقباض آن ها، موجب حرکت پرزها←جذب بیش تر
  ●مواد گوناگون (به جز مولکول های حاصل از گوارش لیپیدها که وارد مویرگ  لنفی می شوند)، پس از عبور از یاخته های پوششی هر پرز←شبکهٔ مویرگی درون پرز←ورود به جریان خون
  ●در هر پرز←یک شبکهٔ مویرگی+یک مویرگ بستهٔ لنفی
  ●بیماری سلیاک یا حساسیت به پروتئین گلوتن (در گندم یا جو):
    ▲چگونگی ایجاد بیماری←در اثر گلوتن، یاخته های روده تخریب شده و ریزپرزها و پرزها از بین می روند.
    ▲نتیجهٔ تخریب یاخته های روده ←کاهش شدید سطح جذب مواد و جذب نشدن بسیاری از مواد مغذی مورد نیاز بدن
  ●جذب گلوکز و آمینواسیدها:
    ▲گلوکز و بیش تر آمینواسیدها با کمک مولکول ناقل ویژه ای، همراه با سدیم—(هم انتقالی)←وارد یاختهٔ پرز روده—(انتشار تسهیل شده)←وارد فضای بین یاخته ای
    ▲شیب غلظت سدیم:
      ■فراهم کردن انرژی لازم برای انتقال گلوکز
      ■حفظ این شیب با فعالیت پروتئین انتقال دهندهٔ سدیم – پتاسیم
  ●جذب لیپیدها:
    ▲مراحل جذب←انتشار مولکول های حاصل از گوارش لیپیدها به درون یاختهٔ پرز←ساخته شدن مجدد تری گلیسرید در درون یاخته های پرز←تشکیل کیلومیکرون در درون یاخته های پرز←ورود کیلومیکرون به مایع بین یاخته ای به روش برون رانی←ورود کیلومیکرون به مویرگ لنفی←ورود (کیلومیکرون ها) به خون همراه با لنف←ذخیره شدن لیپیدهای کیلو میکرون در کبد یا بافت چربی←ساخته شدن مولکول های لیپوپروتئین (ترکیب انواع لیپید و پروتئین) از این لیپیدها (کیلومیکرون ها) در کبد
    ▲کیلومیکرون←ذره هایی شامل تری گلیسرید، فسفولیپید، کلسترول و پروتئین
نکته شکل ۳۱:مطابق این شکل، لیپیدها به شکل کیلومیکرون به مویرگ لنفی جذب می شوند.
    ▲لیپو پروتئین ها:
      ■ترکیبات: لیپید و پروتئین
      ■محل ساخته شدن←کبد
      ■وظیفه←انواع لیپیدها را در خون به بافت ها منتقل می کنند.
      ■انواع لیپوپروتئین ها:
      ■LDL (لیپوپروتئین کم چگالی):
        ◆ویژگی←دارای کلسترول بیش تر از پروتئین می باشد؛ کلسترول LDL به دیوارهٔ سرخرگ ها می چسبد و به تدریج مسیر عبور خون را تنگ یا مسدود می کند.
      ■HDL (لیپوپروتئین پرچگالی):
        ◆ویژگی←دارای پروتئین بیش تر از کلسترول می باشد؛ HDL، کلسترول را که رسوب کردن در دیوارهٔ سرخرگ را آغاز کرده است، جذب می کند.
نکته:زیاد بودن HDL نسبت به LDL، احتمال رسوب کلسترول در دیوارهٔ سرخرگ ها را کاهش می دهد.
    ▲علل افزایش LDL :مصرف چربی های اشباع، چاقی، کم تحرکی و مصرف بیش از حد کلسترول
  ●جذب آب و مواد معدنی:
    ▲روش جذب آب←اسمز
    ▲روش جذب کلسیم و آهن←انتقال فعال
    ▲روش جذب ویتامین ها:
      ■محلول در چربی(E,D,AوK)←جذب مانند چربی ها و همراه آن ها
      ■محلول در آب←جذب به روش انتشار یا انتقال فعال
نکته:اختلال در ترشح صفرا و عملکرد آن، موجب سوء جذب ویتامین های محلول در چربی و کمبود آنها در بدن می شود.
نکته:ویتامین B12 (محلول در آب) همراه با عامل داخلی معده به روش درون بری، جذب می شود.


❷رودهٔ بزرگ و دفع:
  ●نام بخش های مختلف رودهٔ بزرگ (به ترتیب): رودهٔ کور←کولون بالارو←کولون افقی←کولون پایین رو
  ●رودهٔ کور←ابتدای رودهٔ بزرگ (محل اتصال رودهٔ باریک به رودهٔ بزرگ) که به آپاندیس ختم می شود.
  ●کولون پایین رو (انتهای رودهٔ بزرگ)← منتهی به راست روده
  ●در انتهای راست روده←بنداره های داخلی (ماهیچهٔ صاف) و خارجی (ماهیچهٔ مخطط)
  ●رودهٔ بزرگ، پرز ندارد.
  ●یاخته های پوششی مخاط رودهٔ بزرگ←مادهٔ مخاطی ترشح می کند، ولی آنزیم ترشح نمی کند.
  ●حرکات رودهٔ بزرگ، آهسته می باشد.
  ●چگونگی تشکیل مدفوع←مواد جذب نشده و گوارش نیافته، یاخته های مرده و باقی ماندهٔ شیره های گوارشی، وارد رودهٔ بزرگ می شوند←جذب آب و یون ها←در نتیجه مدفوع به شکل جامد
  ●ورود مدفوع به راست روده←به راه افتادن انعکاس دفع←دفع به صورت ارادی
  ●گردش خون دستگاه گوارش:
    ▲پس از خوردن غذا←افزایش میزان جریان خون در دستگاه گوارش←علت:
      ■تامین نیاز دستگاه گوارش برای فعالیت بیش تر
      ■انتقال مواد مغذی جذب شده، به کبد
    ▲خون لولهٔ گوارش(برخلاف اندام های دیگر)، به طور مستقیم به قلب برنمی گردد←از راه سیاهرگ باب، ابتدا به کبد←سپس از راه سیاهرگ های دیگر به قلب
    ▲در کبد، از مواد جذب شده←ساخته شدن گلیکوژن و پروتئین+ذخیره آهن و برخی ویتامین ها
    ▲پس از مدتی (از خوردن)←بازگشتن جریان خون دستگاه گوارش به حالت معمول
عمیق تر یادبگیرید:
ویدیوهای آموزشی :❾رفلکس روده ی بزرگ


❸تنظیم فرایندهای گوارشی:
  ●دو مرحلهٔ دستگاه گوارش:
    ▲مرحلهٔ خاموشی نسبی←فاصلهٔ بین خوردن وعده های غذایی
    ▲مرحلهٔ فعالیت شدید←بعد از ورود غذا
  ●چگونگی پاسخ مناسب دستگاه گوارش به ورود غذا←شیره های گوارشی به موقع و به اندازهٔ کافی ترشح و حرکات لولهٔ گوارش به موقع انجام می شوند تا غذا را با شیره ها مخلوط کند و در طول لوله با سرعت مناسب حرکت دهد.
  ●چگونگی تنظیم فعالیت دستگاه گوارش:
    ▲دستگاه عصبی خودمختار
    ▲دستگاه هورمونی
  ●فعالیت دستگاه عصبی خودمختار، ناخودآگاه است←مثال: با فکر کردن به غذا، بزاق ترشح می شود.
  ●دستگاه عصبی خودمختار (از طریق محرک های دیدن، بوییدن و فکر کردن به غذا)، با فعالیت اعصاب پادهم حس (پاراسمپاتیک) و هم حس (سمپاتیک)←رساندن پیام عصبی مغز به غده های بزاقی←ترشح بزاق به شکل انعکاسی
  ●فعالیت بخش های دیگر بدن از جمله گردش خون، باید با فعالیت دستگاه گوارش هماهنگ باشد.
  ●انجام فعالیت های گوارشی با فعالیت های بخش های دیگر بدن نیز باید هماهنگ شود.
    ▲مثال: هنگام بلع و عبور غذا از حلق، مرکز بلع در بصل النخاع←مهار فعالیت مرکز تنفس که در نزدیک آن قرار دارد←نای بسته و توقف تنفس برای زمانی کوتاه
  ●دستگاه عصبی روده ای:
    ▲دستگاه عصبی روده ای←شبکه های یاخته های عصبی در دیوارهٔ لولهٔ گوارش (از مری تا مخرج)
    ▲وظیفهٔ دستگاه عصبی روده ای←تنظیم تحرک و ترشح در لولهٔ گوارش
    ▲یاخته های عصبی دستگاه عصبی روده ای←تحریک یاخته های ماهیچه ای درون پرزها←حرکت پرزها
    ▲فعالیت دستگاه عصبی روده ای، می تواند مستقل از دستگاه عصبی خودمختار باشد.
    ▲دستگاه عصبی روده ای←ارتباط با اعصاب هم حس و پادهم حس و تاثیر بر عملکرد آن
    ▲معمولاً اعصاب پادهم حس، فعالیت دستگاه گوارش را افزایش و اعصاب هم حس فعالیت آن را کاهش می دهند.
    ▲در بخش های مختلف معده و روده، یاخته های سازندهٔ هورمون وجود دارد.
    ▲هورمون ها به خون ریخته و همراه با دستگاه عصبی، فعالیت دستگاه گوارش را تنظیم می کنند؛ مثال : سکرتین و گاسترین.
    ▲سکرتین:
      ■سکرتین←نخستین هورمون کشف شده
      ■ترشح از یاخته های دیوارهٔ دوازدهه به درون خون
      ■ترشح در پاسخ به ورود کیموس به دوازدهه
      ■وظیفهٔ←اثر بر پانکراس و افزایش ترشح بی کربنات
    ▲گاسترین:
      ■ترشح از بعضی یاخته های دیوارهٔ معده در مجاورت پیلور
      ■وظیفه←افزایش ترشح اسید معده و پپسینوژن
نکته شکل ۳۶: با توجه به شکل زیر، هورمون های سکرتین و گاسترین به خون می ریزند.
  ●وزن مناسب:
    ▲اضافه وزن وچاقی:
    ▲علت←خوردن غذا بیش از مقداری لازم برای تولید انرژی در بدن
    ▲غذای اضافی (چربی، کربوهیدرات و پروتئین)←تبدیل در بدن به چربی و ذخیره در بافت چربی← مصرف برای تولید انرژی در بعدها
    ▲علل اضافه وزن در جوامع امروزی←استفاده از غذاهای پرانرژی (غذاهای پرچرب و شیرین)، عوامل روانی، مانند غذا خوردن برای رهایی از تنش، شیوهٔ زندگی کم تحرک یا بدون تحرک و ژن ها
    ▲نتایج اضافه وزن←به خطر افتادن سلامت فرد، افزایش احتمال ابتلا به دیابت نوع ۲، انواعی از سرطان، تنگ شدن سرخرگ ها، سکتهٔ قلبی و مغزی
  ●بی اشتهایی عصبی:
    ▲افراد مبتلا به بی اشتهایی عصبی←تمایلی به غذا خوردن ندارند و کمتر از نیاز خود غذا می خورند←به شدت لاغر می شوند.
    ▲علل←ژن ها، تبلیغات و فشار اجتماعی
    ▲نتایج←کاهش دریافت کلسیم و آهن مورد نیاز، کاهش استحکام استخوان ها، کم خونی، ضعف ماهیچهٔ قلب و ایست قلبی
  ●نمایهٔ تودهٔ بدنی:
    ▲کاربرد←تعیین وزن مناسب
    ▲فرمول←جرم (Kg) تقسیم بر مربع قد (m2)
    ▲تعیین وزن مناسب بر اساس نمایهٔ تودهٔ بدنی برای افراد در سنین مختلف←متفاوت
    ▲افراد کم تر از ۲۰ سال، در سن رشد هستند← مقایسه نمایهٔ تودهٔ بدنی آنها با افراد هم سن و هم جنس
    ▲فقط افراد متخصص می توانند دربارهٔ مناسب بودن وزن فرد، قضاوت کنند← وابسته بودن وزن هر فرد به تراکم استخوان، بافت ماهیچه و چربی بدن او
عمیق تر یادبگیرید:
ویدیوهای آموزشی :هورمون و ترشحات معده (تنظیم فعالیت گوارشی)

________________________________________
مشارکت در تکامل این مطلب:
زیست یاد همیشه در حال تکامل است و خوب می داند که هیچ اثری بدون اشکال نیست. ایرادهای متنی و مطالبی که به نظر شما نامفهوم هستند و توضیحات بیشتری نیاز دارند را از طریق بخش دیدگاه ها برای ما ارسال کنید تا آنها را در به روز رسانی های بعدی برطرف کنیم.
________________________________________
قدردانی از گردآورنده این مطلب:
اگر این مطلب برای شما مفید بود و از اینکه به آن با کیفیت مطلوب دست یافته اید خرسند هستید. می توانید از طریق کمک به موسسه های خیریه زیر از گردآورنده ی این مطلب قدردانی کنید. یکی از اهداف وب سایت کمک آموزشی زیست یاد کمک به موسسه های خیریه می باشد. لینک کمک به موسسه های خیریه :
help2help5

3 دیدگاه در“خلاصه فصل: گوارش و جذب مواد (گفتار ۳)

دیدگاه ها

نوشتن نشانی وبسایت الزامی نیست. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

*لطفا جای خالی زیر را با یک عدد (مثل:3،2،1...) پر کنید تا ثابت شود شما یک ربات نیستید...

«یادداشت های زیستی» زیست یاد ، مطابق با کتاب های جدید زیست شناسی
+