خلاصه فصل: گوارش و جذب مواد (گفتار ۳)

نظر شما درباره ی این مطلب چیست؟ آیا آن را می پسندید؟

مفاهیم کلیدی در خلاصه فصل:
گفتار ۳) جذب مواد و تنظیم فعالیت دستگاه گوارش
________________________________________
راهنمای زیست یاد :
۱) علایم ترتیب بندی مطالب : ۱) ، ❶ ، ● ، ▲ ، ■ ، ◆ ، ○
۲) مطالب با رنگ: مطالب فصل کتاب درسی:برای دانش آموزان، مطالب مرتبط از فصل های دیگر کتاب های درسی:برای کنکوری ها، مطالب خارج از کتاب های درسی:برای توضیح بیشتر مطالب
________________________________________
گفتار ۳) جذب مواد و تنظیم فعالیت دستگاه گوارش
  ●چگونگی رسیدن مواد مغذی به یاخته های بدن:عبور از یاخته های بافت پوششی لولهٔ گوارش←ورود به محیط داخلی (جذب)
  ●جذب←ورود مواد به محیط داخلی بدن
  ●مقدار جذب:
    ▲جذب در دهان و معده←اندک
    ▲در رودهٔ باریک←بخش اصلی جذب


❶جذب مواد در رودهٔ باریک:
  ●در دیوارهٔ روده←چین های حلقوی←روی چین های حلقوی، پرزها وجود دارند.
  ●ریزپرز←غشای یاخته های پوششی رودهٔ باریک در سمت فضای روده، چین خورده است که به این چین های میکروسکوپی، ریزپرز می گویند.
  ●مکانیسم های افزایش جذب در رودهٔ باریک:
    ▲مجموعهٔ چین ها، پرزها و ریزپرزها←افزایش چند صد برابری سطح داخلی رودهٔ باریک در تماس با کیموس
    ▲وجود یاخته های ماهیچه ای در مخاط روده←انقباض آن ها، موجب حرکت پرزها←جذب بیش تر
  ●مواد گوناگون (به جز مولکول های حاصل از گوارش لیپیدها که وارد مویرگ  لنفی می شوند)، پس از عبور از یاخته های پوششی هر پرز←شبکهٔ مویرگی درون پرز←ورود به جریان خون
  ●در هر پرز←یک شبکهٔ مویرگی+یک مویرگ بستهٔ لنفی
  ●بیماری سلیاک یا حساسیت به پروتئین گلوتن (در گندم یا جو):
    ▲چگونگی ایجاد بیماری←در اثر گلوتن، یاخته های روده تخریب شده و ریزپرزها و پرزها از بین می روند.
    ▲نتیجهٔ تخریب یاخته های روده ←کاهش شدید سطح جذب مواد و جذب نشدن بسیاری از مواد مغذی مورد نیاز بدن
  ●جذب گلوکز و آمینواسیدها:
    ▲گلوکز و بیش تر آمینواسیدها با کمک مولکول ناقل ویژه ای، همراه با سدیم—(هم انتقالی)←وارد یاختهٔ پرز روده—(انتشار تسهیل شده)←وارد فضای بین یاخته ای
    ▲شیب غلظت سدیم:
      ■فراهم کردن انرژی لازم برای انتقال گلوکز
      ■حفظ این شیب با فعالیت پروتئین انتقال دهندهٔ سدیم – پتاسیم
  ●جذب لیپیدها:
    ▲مراحل جذب←انتشار مولکول های حاصل از گوارش لیپیدها به درون یاختهٔ پرز←ساخته شدن مجدد تری گلیسرید در درون یاخته های پرز←تشکیل کیلومیکرون در درون یاخته های پرز←ورود کیلومیکرون به مایع بین یاخته ای به روش برون رانی←ورود کیلومیکرون به مویرگ لنفی←ورود (کیلومیکرون ها) به خون همراه با لنف←ذخیره شدن لیپیدهای کیلو میکرون در کبد یا بافت چربی←ساخته شدن مولکول های لیپوپروتئین (ترکیب انواع لیپید و پروتئین) از این لیپیدها (کیلومیکرون ها) در کبد
    ▲کیلومیکرون←ذره هایی شامل تری گلیسرید، فسفولیپید، کلسترول و پروتئین
نکته شکل ۳۱:مطابق این شکل، لیپیدها به شکل کیلومیکرون به مویرگ لنفی جذب می شوند.
    ▲لیپو پروتئین ها:
      ■ترکیبات: لیپید و پروتئین
      ■محل ساخته شدن←کبد
      ■وظیفه←انواع لیپیدها را در خون به بافت ها منتقل می کنند.
      ■انواع لیپوپروتئین ها:
      ■LDL (لیپوپروتئین کم چگالی):
        ◆ویژگی←دارای کلسترول بیش تر از پروتئین می باشد؛ کلسترول LDL به دیوارهٔ سرخرگ ها می چسبد و به تدریج مسیر عبور خون را تنگ یا مسدود می کند.
      ■HDL (لیپوپروتئین پرچگالی):
        ◆ویژگی←دارای پروتئین بیش تر از کلسترول می باشد؛ HDL، کلسترول را که رسوب کردن در دیوارهٔ سرخرگ را آغاز کرده است، جذب می کند.
نکته:زیاد بودن HDL نسبت به LDL، احتمال رسوب کلسترول در دیوارهٔ سرخرگ ها را کاهش می دهد.
    ▲علل افزایش LDL :مصرف چربی های اشباع، چاقی، کم تحرکی و مصرف بیش از حد کلسترول
  ●جذب آب و مواد معدنی:
    ▲روش جذب آب←اسمز
    ▲روش جذب کلسیم و آهن←انتقال فعال
    ▲روش جذب ویتامین ها:
      ■محلول در چربی(E,D,AوK)←جذب مانند چربی ها و همراه آن ها
      ■محلول در آب←جذب به روش انتشار یا انتقال فعال
نکته:اختلال در ترشح صفرا و عملکرد آن، موجب سوء جذب ویتامین های محلول در چربی و کمبود آنها در بدن می شود.
نکته:ویتامین B12 (محلول در آب) همراه با عامل داخلی معده به روش درون بری، جذب می شود.


❷رودهٔ بزرگ و دفع:
  ●نام بخش های مختلف رودهٔ بزرگ (به ترتیب): رودهٔ کور←کولون بالارو←کولون افقی←کولون پایین رو
  ●رودهٔ کور←ابتدای رودهٔ بزرگ (محل اتصال رودهٔ باریک به رودهٔ بزرگ) که به آپاندیس ختم می شود.
  ●کولون پایین رو (انتهای رودهٔ بزرگ)← منتهی به راست روده
  ●در انتهای راست روده←بنداره های داخلی (ماهیچهٔ صاف) و خارجی (ماهیچهٔ مخطط)
  ●رودهٔ بزرگ، پرز ندارد.
  ●یاخته های پوششی مخاط رودهٔ بزرگ←مادهٔ مخاطی ترشح می کند، ولی آنزیم ترشح نمی کند.
  ●حرکات رودهٔ بزرگ، آهسته می باشد.
  ●چگونگی تشکیل مدفوع←مواد جذب نشده و گوارش نیافته، یاخته های مرده و باقی ماندهٔ شیره های گوارشی، وارد رودهٔ بزرگ می شوند←جذب آب و یون ها←در نتیجه مدفوع به شکل جامد
  ●ورود مدفوع به راست روده←به راه افتادن انعکاس دفع←دفع به صورت ارادی
  ●گردش خون دستگاه گوارش:
    ▲پس از خوردن غذا←افزایش میزان جریان خون در دستگاه گوارش←علت:
      ■تامین نیاز دستگاه گوارش برای فعالیت بیش تر
      ■انتقال مواد مغذی جذب شده، به کبد
    ▲خون لولهٔ گوارش(برخلاف اندام های دیگر)، به طور مستقیم به قلب برنمی گردد←از راه سیاهرگ باب، ابتدا به کبد←سپس از راه سیاهرگ های دیگر به قلب
    ▲در کبد، از مواد جذب شده←ساخته شدن گلیکوژن و پروتئین+ذخیره آهن و برخی ویتامین ها
    ▲پس از مدتی (از خوردن)←بازگشتن جریان خون دستگاه گوارش به حالت معمول
عمیق تر یادبگیرید:
ویدیوهای آموزشی :❾رفلکس روده ی بزرگ


❸تنظیم فرایندهای گوارشی:
  ●دو مرحلهٔ دستگاه گوارش:
    ▲مرحلهٔ خاموشی نسبی←فاصلهٔ بین خوردن وعده های غذایی
    ▲مرحلهٔ فعالیت شدید←بعد از ورود غذا
  ●چگونگی پاسخ مناسب دستگاه گوارش به ورود غذا←شیره های گوارشی به موقع و به اندازهٔ کافی ترشح و حرکات لولهٔ گوارش به موقع انجام می شوند تا غذا را با شیره ها مخلوط کند و در طول لوله با سرعت مناسب حرکت دهد.
  ●چگونگی تنظیم فعالیت دستگاه گوارش:
    ▲دستگاه عصبی خودمختار
    ▲دستگاه هورمونی
  ●فعالیت دستگاه عصبی خودمختار، ناخودآگاه است←مثال: با فکر کردن به غذا، بزاق ترشح می شود.
  ●دستگاه عصبی خودمختار (از طریق محرک های دیدن، بوییدن و فکر کردن به غذا)، با فعالیت اعصاب پادهم حس (پاراسمپاتیک) و هم حس (سمپاتیک)←رساندن پیام عصبی مغز به غده های بزاقی←ترشح بزاق به شکل انعکاسی
  ●فعالیت بخش های دیگر بدن از جمله گردش خون، باید با فعالیت دستگاه گوارش هماهنگ باشد.
  ●انجام فعالیت های گوارشی با فعالیت های بخش های دیگر بدن نیز باید هماهنگ شود.
    ▲مثال: هنگام بلع و عبور غذا از حلق، مرکز بلع در بصل النخاع←مهار فعالیت مرکز تنفس که در نزدیک آن قرار دارد←نای بسته و توقف تنفس برای زمانی کوتاه
  ●دستگاه عصبی روده ای:
    ▲دستگاه عصبی روده ای←شبکه های یاخته های عصبی در دیوارهٔ لولهٔ گوارش (از مری تا مخرج)
    ▲وظیفهٔ دستگاه عصبی روده ای←تنظیم تحرک و ترشح در لولهٔ گوارش
    ▲یاخته های عصبی دستگاه عصبی روده ای←تحریک یاخته های ماهیچه ای درون پرزها←حرکت پرزها
    ▲فعالیت دستگاه عصبی روده ای، می تواند مستقل از دستگاه عصبی خودمختار باشد.
    ▲دستگاه عصبی روده ای←ارتباط با اعصاب هم حس و پادهم حس و تاثیر بر عملکرد آن
    ▲معمولاً اعصاب پادهم حس، فعالیت دستگاه گوارش را افزایش و اعصاب هم حس فعالیت آن را کاهش می دهند.
    ▲در بخش های مختلف معده و روده، یاخته های سازندهٔ هورمون وجود دارد.
    ▲هورمون ها به خون ریخته و همراه با دستگاه عصبی، فعالیت دستگاه گوارش را تنظیم می کنند؛ مثال : سکرتین و گاسترین.
    ▲سکرتین:
      ■سکرتین←نخستین هورمون کشف شده
      ■ترشح از یاخته های دیوارهٔ دوازدهه به درون خون
      ■ترشح در پاسخ به ورود کیموس به دوازدهه
      ■وظیفهٔ←اثر بر پانکراس و افزایش ترشح بی کربنات
    ▲گاسترین:
      ■ترشح از بعضی یاخته های دیوارهٔ معده در مجاورت پیلور
      ■وظیفه←افزایش ترشح اسید معده و پپسینوژن
نکته شکل ۳۶: با توجه به شکل زیر، هورمون های سکرتین و گاسترین به خون می ریزند.
  ●وزن مناسب:
    ▲اضافه وزن وچاقی:
    ▲علت←خوردن غذا بیش از مقداری لازم برای تولید انرژی در بدن
    ▲غذای اضافی (چربی، کربوهیدرات و پروتئین)←تبدیل در بدن به چربی و ذخیره در بافت چربی← مصرف برای تولید انرژی در بعدها
    ▲علل اضافه وزن در جوامع امروزی←استفاده از غذاهای پرانرژی (غذاهای پرچرب و شیرین)، عوامل روانی، مانند غذا خوردن برای رهایی از تنش، شیوهٔ زندگی کم تحرک یا بدون تحرک و ژن ها
    ▲نتایج اضافه وزن←به خطر افتادن سلامت فرد، افزایش احتمال ابتلا به دیابت نوع ۲، انواعی از سرطان، تنگ شدن سرخرگ ها، سکتهٔ قلبی و مغزی
  ●بی اشتهایی عصبی:
    ▲افراد مبتلا به بی اشتهایی عصبی←تمایلی به غذا خوردن ندارند و کمتر از نیاز خود غذا می خورند←به شدت لاغر می شوند.
    ▲علل←ژن ها، تبلیغات و فشار اجتماعی
    ▲نتایج←کاهش دریافت کلسیم و آهن مورد نیاز، کاهش استحکام استخوان ها، کم خونی، ضعف ماهیچهٔ قلب و ایست قلبی
  ●نمایهٔ تودهٔ بدنی:
    ▲کاربرد←تعیین وزن مناسب
    ▲فرمول←جرم (Kg) تقسیم بر مربع قد (m2)
    ▲تعیین وزن مناسب بر اساس نمایهٔ تودهٔ بدنی برای افراد در سنین مختلف←متفاوت
    ▲افراد کم تر از ۲۰ سال، در سن رشد هستند← مقایسه نمایهٔ تودهٔ بدنی آنها با افراد هم سن و هم جنس
    ▲فقط افراد متخصص می توانند دربارهٔ مناسب بودن وزن فرد، قضاوت کنند← وابسته بودن وزن هر فرد به تراکم استخوان، بافت ماهیچه و چربی بدن او
عمیق تر یادبگیرید:
ویدیوهای آموزشی :هورمون و ترشحات معده (تنظیم فعالیت گوارشی)

________________________________________
مشارکت در تکامل این مطلب:
زیست یاد همیشه در حال تکامل است و خوب می داند که هیچ اثری بدون اشکال نیست. ایرادهای متنی و مطالبی که به نظر شما نامفهوم هستند و توضیحات بیشتری نیاز دارند را از طریق بخش دیدگاه ها برای ما ارسال کنید تا آنها را در به روز رسانی های بعدی برطرف کنیم.
________________________________________
قدردانی از گردآورنده این مطلب:
اگر این مطلب برای شما مفید بود و از اینکه به آن با کیفیت مطلوب دست یافته اید خرسند هستید. می توانید از طریق کمک به موسسه های خیریه زیر از گردآورنده ی این مطلب قدردانی کنید. یکی از اهداف وب سایت کمک آموزشی زیست یاد کمک به موسسه های خیریه می باشد. لینک کمک به موسسه های خیریه :
help2help5

5 دیدگاه در“خلاصه فصل: گوارش و جذب مواد (گفتار ۳)

      • ۱۳۹۷/۰۶/۱۷ در۲۳:۳۲
        پیوند یکتا

        خوب ما نگفتیم نکات فصل، گفتیم خلاصه فصل. تو خلاصه نویسی هم اولین هدفمون ترتیب بندی متن کتابه. در دومین مرحله خلاصه نویسی تا حدی که می تونیم بدونه اینکه به متن اصلی آسیب برسه.
        بله ما از متن خود کتاب استفاده کردیم و می کنیم چون کتاب شما منبع کنکوره نع کتاب های دیگه. ما هدفمون کمک به آموزش بهتر کتاب درسی شماست نع تولید محتوا به جای کتاب درسی. بدون ادعا
        سپاس از اینکه نظرتون رو برامون ارسال کردین…بازم نظراتونو برامون ارسال کنید… انشالا کارهای جدیدمون نظر شما رو هم جلب کنه
        موفق باشین

        پاسخ

دیدگاهتان را بنویسید

نوشتن نشانی وبسایت الزامی نیست. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

*لطفا جای خالی زیر را با یک عدد (مثل:3،2،1...) پر کنید تا ثابت شود شما یک ربات نیستید...

زیست یاد را در پیام رسان تلگرام دنبال کنید...عضویت در کانال تلگرامی زیست یاد
+