خلاصه فصل: گوارش و جذب مواد (گفتار ۱)

نظر شما درباره ی این مطلب چیست؟ آیا آن را می پسندید؟

مفاهیم کلیدی در خلاصه فصل:
گفتار ۱) یاخته و بافت جانوری
________________________________________
راهنمای زیست یاد :
۱) علایم ترتیب بندی مطالب : ۱) ، ❶ ، ● ، ▲ ، ■ ، ◆ ، ○
۲) مطالب با رنگ: مطالب فصل کتاب درسی:برای دانش آموزان، مطالب مرتبط از فصل های دیگر کتاب های درسی:برای کنکوری ها، مطالب خارج از کتاب های درسی:برای توضیح بیشتر مطالب
________________________________________

  ●غذای که می خوریم می تواند فراهم کند:
    ▲مواد و انرژی لازم برای سالم ماندن
    ▲درست عمل کردن
    ▲رشد و نمو یاخته های بدن
  ●مصرف غذای اضافه بر نیاز←اضافه وزن و چاقی ←سلامت جمعیت کنونی و آیندهٔ ما را به خطر می اندازد.
گفتار ۱) یاخته و بافت جانوری
❶یاخته:
  ●تعریف «یاخته»: واحد ساختار و عملکرد بدن جانداران
    ▲یاخته ها به شکل بافت های مختلف بدن سازمان یافته اند.
    ▲فضای بین یاخته ها←پر شده از مایع بین یاخته ای
  ●مایع بین یاخته ای:
    ▲ محیط زندگی یاخته هاست
    ▲وظیفهٔ مایع بین باخته ای:
      ■دریافت مواد لازم یاخته ها (اکسیژن و مواد مغذی) از آن
      ■ دفع مواد دفعی (کربن دی اکسید) به آن
    ▲ترکیب مواد در مایع بین یاخته ای، شبیه خوناب (پلاسما) است.
    ▲مایع بین یاخته ای به طور دائم مواد مختلفی را با خون مبادله می کند.
    ▲محیط داخلی←مجموعهٔ مایع بین یاخته ای بافت های بدن را که با خون در تبادل دائم است.
  ●غشای یاخته:
    ▲سدی است که مواد گوناگون برای ورود یا خروج از یاخته باید از آن عبور کنند.
    ▲ویژگی مهم غشا: دارای نفوذپذیری انتخابی یا تراوایی نسبی← عبور فقط برخی از مولکول ها و یون ها از غشا
    ▲مولکول های سازندهٔ غشا:
      ■لیپید
      ■پروتئین
      ■کربوهیدرات
    ▲ویژگی های بخش لیپیدی غشا:
      ■دارای مولکول هایی به نام فسفولیپید و کلسترول
      ■قرار گرفتن در دو لایه
    ▲راه های عبور مواد از غشا:
      ■عبور از فضای بین مولکول های لیپیدی
      ■عبور با کمک مولکول های پروتئینی


❷روش های عبور مواد از غشای یاخته:
  ●انتشار:
    ▲انتشار←جریان مولکول ها از جای پر غلظت به جای کم غلظت (نشر مولکول ها بر اساس شیب غلظت)
    ▲نتیجهٔ انتشار←یکسان شدن غلظت ماده در محیط
    ▲دلیل و اساس انجام انتشار (بر اساس انرژی)←به دلیل انرژی جنبشی و بر اساس شیب غلظت←انرژی مصرف نمی شود.
    ▲مثال: اکسیژن و کربن دی اکسید
نکته: با گذشت زمان سرعت انتشار، کمتر می شود.
  ●انتشار تسهیل شده:
    ▲چگونگی انجام←انتشار مواد در جهت شیب غلظت از طریق پروتئین های غشا
    ▲مثال: خروج گلوکز و اغلب آمینواسیدها از یاخته های روده به مایع بین یاخته ای
  ●گذرندگی (اسمز):
    ▲اسمز←انتشار آب از درون غشایی با تراوایی نسبی(نفوذپذیری انتخابی)
    ▲در گذرندگی←فقط جابه جای آب
    ▲عامل پیش برندهٔ اسمز← فشار اسمزی محلول
    ▲ فشار اسمزی محلول←فشار لازم برای توقف کامل اسمز
    ▲عامل مؤثر بر سرعت اسمز←هرچه اختلاف غلظت آب در دو سوی غشا بیشتر باشد، فشار اسمزی بیشتر و آب سریع تر جابه جا می شود.
    ▲در بدن ما ورود آب به درون یاخته در اثر اسمز، موجب ترکیدن یاخته نمی شود←زیرا غلظت مواد در مایع بین یاخته ای و خون، مشابه     درون یاخته است←آب نمی تواند بیش از حد وارد یاخته ها شود←یاخته ها از خطر تورم و ترکیدن حفظ می شوند.
  ●انتقال فعال:
    ▲انتقال فعال←انتقال مواد برخلاف شیب غلظت (از جای کم غلظت به جای پر غلظت)
    ▲چگونگی انجام←انتقال ماده در غشای یاخته با صرف انرژی، این انرژی از مولکول ATP به دست می آید←انرژی (ATP) مصرف می کند.
    ▲ ذخیره ی انرژی در یاخته ها به صورت مولکول ATP←هنگام نیاز یاخته به انرژی پیوندهای پر انرژی مولکول ATP شکسته و انرژی آزاد     می شود.
    ▲با توجه به شکل ۶٫ب، پروتئین انتقال دهندهٔ سدیم و پتاسیم، با مصرف انرژی و برخلاف شیب غلظت، یون پتاسیم را به یاخته وارد و یون     سدیم را خارج می کند.
  ●درون بری (آندوسیتوز) و برون رانی (اگزوسیتوز):
    ▲درون بری←فرآیند جذب ذره های بزرگ مانند مولکول های پروتئینی ،برون بری←فرآیند خروج  ذره های بزرگ از یاخته
    ▲چگونگی انجام←همراه با تشکیل کیسه های غشایی و نیاز به صرف انرژی ATP


❸بافت های جانوری:
  ●انواع بافت های بدن انسان←بافت پوششی، بافت پیوندی، بافت ماهیچه ای و بافت عصبی
  ●این چهار نوع بافت←تشکیل شده از یاخته ها و مواد موجود در فضای بین یاخته ها
  ●انواع بافت ها به نسبت های مختلف در اندام ها و دستگاه های بدن وجود دارند.
    ▲بافت پوششی:
      ■وظیفه←پوشاندن سطح بدن (پوست) و سطح حفره ها و مجاری درون بدن (مانند دهان، معده، روده ها و رگ ها)
      ■ویژگی←یاخته های آن به یکدیگر بسیار نزدیک اند و وجود فضای بین یاخته ای اندکی بین شان
      ■شکل های مختلف یاخته های بافت پوششی←سنگ فرشی، مکعبی ،استوانه ای←هرکدام در یک یا چند لایه
      ■مثال: دهان و مری←دارای بافت پوششی سنگفرشی چند لایه ای، روده و معده←دارای بافت پوششی استوانه ای یک لایه ای
نکته شکل ۸: دیواهٔ مویرگ←سنگ فرشی یک لایه ای، غدهء تیروئید←مکعبی یک لایه ای، مری←سنگ فرشی چند لایه ای، روده←استوانه ای یک لایه ای
      ■غشای پایه:
        ◆محل←در زیر یاخته های بافت پوششی
        ◆وظیفه←اتصال یاخته های بافت پوششی به  یکدیگر و به بافت های زیر آن
        ◆ساختار←شبکه ای از رشته های پروتئینی و گلیکوپروتئینی (ترکیب کربوهیدرات و پروتئین)
      ■بافت پوششی غده ای:
        ◆بافت پوششی در برخی از بخش های بدن، غده تشکیل می دهد.
        ◆مثال: در غده های بزاقی، یاخته های پوششی، بزاق را می سازند و به درون مجراهایی که به دهان راه دارند، ترشح می کنند، معده و روده         نیز غده ها و یاخته های ترشحی از نوع بافت پوششی دارند که موادی را می سازند و به فضای درون این اندام ها ترشح می کنند.
    ▲بافت پیوندی:
      ■ساختار←متشکل از انواع یاخته ها، رشته های پروتئینی به نام رشته های کلاژن و رشته های کشسان ( ارتجاعی) و مادهٔ زمینه ای که یاخته         های این بافت، آن (مادهٔ زمینه ای) را می سازند.
      ■وظیفه←پیوند یاخته ها و بافت های مختلف به هم
      ■تفاوت بین انواع این بافت(۶ نوع)←مقدار رشته ها، نوع رشته ها و مادهٔ زمینه ای
      ■انواع بافت پیوندی←بافت پیوندی ست، بافت پیوندی متراکم، بافت چربی، خون، استخوان و غضروف
        ◆بافت پیوندی ست:
          ○ویژگی ها←انعطاف پذیر ولی در برابر کشش، چندان مقاوم نیست؛ مادهٔ زمینه ای آن←ست، شفاف، بی رنگ، چسبنده و مخلوطی از انواع         مولکول های درشت مانند گلیکوپروتئین
          ○وظیفه←پشتیبانی بافت پوششی
          ○مثال: در زیر بافت پوششی لولهٔ گوارشی، یک لایه بافت پیوندی ست قرار دارد.
        ◆بافت پیوندی متراکم:
          ○ویژگی ها←میزان رشته های کلاژن آن از بافت پیوندی ست، بیش تر، تعداد یاخته های آن کمتر و مادهٔ زمینه ای آن نیز اندک است.         مقاومت این بافت در مقابل کشش از بافت پیوندی ست بیشتر، ولی انعطاف پذیری آن کمتر
          ○مثال: در بخش هایی از قلب وجود دارد.
        ◆بافت چربی:
          ○ویژگی ها←نوعی بافت پیوندی متشکل از تعداد زیادی یاختهٔ چربی، یاخته ای که مقدار زیادی مادهٔ چربی در خود ذخیره دارد.
          ○وظیفهٔ بافت چربی←بزرگترین ذخیرهٔ انرژی در بدن ، در کف دست ها و پاها، نقش ضربه گیری و عمل به عنوان عایق حرارتی
    ▲بافت ماهیچه ای:
      ■انواع←اسکلتی (مخطط)، قلبی و صاف
    ▲بافت عصبی:
      ■یاخته های اصلی آن←یاخته های عصبی (نورون ها)
      ■یاخته های عصبی با یاخته های بافت های دیگر مانند یاخته های ماهیچه ارتباط دارند.
      ■یاخته های عصبی، یاخته های ماهیچه را تحریک کرده تا منقبض شوند.
نکتهٔ فعالیت: اگر پوستهٔ آهکی یک تخم مرغ را با قرار دادن آن در سرکه از بین ببریم؛ الف) اگر تخم مرغ بدون پوسته را در آب مقطر قرار دهیم، آب به روش اسمز وارد تخم مرغ می شود (تخم مرغ، باد کرده و سفت می شود.) و ب) اگر تخم مرغ بدون پوسته را در محلول نمک غلیظ قرار دهیم، آب به روش اسمز از تخم مرغ خارج و وارد محلول می شود. (تخم مرغ، چروکیده و کوچک می شود.)
عمیق تر یادبگیرید:
ویدیو های آموزشی:❶انتشار، ❷انتشار تسهیل شده، ❸گذرندگی(اسمز)، ❹انتقال فعال (پمپ پروتونی)، ❺درون بری (آندوسیتوز) و برون رانی (اگزوسیتوز)
________________________________________
گردآورنده این مطلب: خانوم پروین مقدم با همکاری وب سایت کمک آموزشی زیست یاد
________________________________________
مشارکت در تکامل این مطلب:
زیست یاد همیشه در حال تکامل است و خوب می داند که هیچ اثری بدون اشکال نیست. ایرادهای متنی و مطالبی که به نظر شما نامفهوم هستند و توضیحات بیشتری نیاز دارند را از طریق بخش دیدگاه ها برای ما ارسال کنید تا آنها را در به روز رسانی های بعدی برطرف کنیم.
________________________________________
قدردانی از گردآورنده این مطلب:
اگر این مطلب برای شما مفید بود و از اینکه به آن با کیفیت مطلوب دست یافته اید خرسند هستید. می توانید از طریق کمک به موسسه های خیریه زیر از گردآورنده ی این مطلب قدردانی کنید. یکی از اهداف وب سایت کمک آموزشی زیست یاد کمک به موسسه های خیریه می باشد. لینک کمک به موسسه های خیریه :
help2help5

6 دیدگاه در“خلاصه فصل: گوارش و جذب مواد (گفتار ۱)

  • ۱۳۹۵/۱۱/۱۹ در۲۲:۵۹
    پیوند یکتا

    نکات مربوط به شکل پرز و جذب مواد در روده باریک صفحه ۳۸ کتاب زیست دهم تجربی :
    ۱) اولین بخش لوله ی گوارش که دارای پرز است روده ی باریک است.
    ۲) پرز ها از برجستگی های لایه مخاطی بر روی چین های حلقوی ایجاد می شوند.
    ۳) هر پرز از تعداد زیادی سلول پوششی استوانه ای شکل تشکیل شده است.
    ۴) غشاء یاخته ی پوششی پرز روده به سمت فضای داخل روده چین خورده است که به این چین خوردگی های غشاء پلاسمایی، ریز پرز می گویند.
    ۵) بیشتر یاخته های پرز از نوع جذب کننده و برخی قابلیت ترشح ماده مخاطی و تولید آنزیم را دارند.
    ۶) درون هر پرز مویرگ های خونی(شبکه ی مویرگی) مویرگ لنفی، بافت پیوندی سست و یاخته های ماهیچه ای صاف وجود دارد.
    ۷) یاخته های ماهیچه ای صاف درون پرز سبب حرکت پرز شده که حرکت پرز امکان گوارش غذا و جذب غذا را افزایش می دهد.
    ۸) درلایه¬های پرز های روده فرورفتگی ها یا حفراتی دیده می شوند که غدد روده در آنها دیده می شود.
    ۹) در عمق غدد روده، یا خته های ترشح کننده ی هورمون ( سکرتین ) وجود دارد.
    ۱۰) در غدد برون ریز روده یاخته های ترشح کننده ماده ی مخاطی هم وجود دارد.
    ۱۱) مویرگ های خونی( شبکه ی مویرگی پرز ) و رگ های لنفی روده منافذ گسترده ای دارد که مواد غذایی از طریق آنها وارد خون و لنف می شود.
    ۱۲) مواد غذایی موجود در روده جهت ورود به مویرگ های خونی باید از دولایه ی سلول ( سلول پوششی استوانه ¬ی شکل پرز روده و سنگفرشی مویرگ خونی) عبور کنند.
    ۱۳) رگ های لنفی روده مواد غذایی چربی و ویتامینهای محلول در چربی را بدون عبور از کبد به بزرگ سیاهرگ زیرین وارد میکند.
    محمد علیزاده بهبهان

    پاسخ
    • ۱۳۹۵/۱۱/۲۴ در۰۸:۵۸
      پیوند یکتا

      سلام آقای علیزاده
      ممنون به خاطر نکاتی که برامون فرستادین
      به خاطره وقت کمی که دارم نتونستم مطالب شما رو به متن اصلی اضافه کنم.
      انشالا تو ویرایش بعدی از مطالب شما هم استفاده می کنم تا اون موقه بچه ها تو بخش دیدگاه مطالب شما رو مطالعه می کنند.
      بازم تشکر …ما به افرادی مثل شما برای پیش بردن زیست یاد خیلی نیاز داریم…

      پاسخ
  • ۱۳۹۵/۱۱/۲۵ در۰۰:۰۷
    پیوند یکتا

    سلام و خسته نباشید فصل ها رو دیر نزارین وانیمیشن هاتون قابل سیو کردن باشه

    پاسخ
    • ۱۳۹۵/۱۱/۲۵ در۰۹:۴۰
      پیوند یکتا

      سلام
      انیمیشن ها قابل ذخیره کردن هستند برای اینکار باید به صفحه ی آپارات زیست یاد برین و هرکدوم رو که خواستین دانلود کنید:
      صفحه ی آپارات زیست یاد: http://www.aparat.com/zistyad
      در مورد فصل ها هم انشالا به زودی کامل میشن…

      پاسخ
  • ۱۳۹۶/۰۷/۲۵ در۱۹:۱۱
    پیوند یکتا

    اقا دمت گرم امتحان فردارو فک کنم خیلى خفن بدم:؛))))

    پاسخ
  • ۱۳۹۶/۰۸/۰۷ در۲۰:۴۴
    پیوند یکتا

    لطفا یه بخشی هم بزارید که یه مبحث که توضیخ میدین نکته های کوتاه وجالب دراون باره هم بنویسید معلممون برای اینا نمره میده
    😣

    پاسخ

دیدگاه ها

نوشتن نشانی وبسایت الزامی نیست. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

*لطفا جای خالی زیر را با یک عدد (مثل:3،2،1...) پر کنید تا ثابت شود شما یک ربات نیستید...

«یادداشت های زیستی» زیست یاد ، خلاصه ی فصل ها مطابق با کتاب های جدید زیست شناسیبیشتر بخوانید...
+