خلاصه ی فصل: تولید مثل و رشد و نمو در جانوران

نظر شما درباره ی این مطلب چیست؟ آیا آن را می پسندید؟
27+

مفاهیم کلیدی در خلاصه ی فصل :
۱)روش های تولید مثل جنسی در جانوران
۲)دستگاه تولید مثلی مرد
۳)دستگاه تولید مثلی زن
۴)نمو
۵)سونوگرافی
________________________________________
راهنمای زیست یاد :
۱) علایم ترتیب بندی مطالب : ۱) ، ❶ ، ● ، ▲ ، ■ ، ◆ ، ○
۲) مطالب با رنگ: مطالب فصل کتاب درسی:برای دانش آموزان، مطالب مرتبط از فصل های دیگر کتاب های درسی:برای کنکوری ها، مطالب خارج از کتاب های درسی:برای توضیح بیشتر مطالب
________________________________________

۱)روش های تولید مثل جنسی در جانوران
❶انواع لقاح:
  ●لقاح خارجی:
    ▲ویژگی ها:
      ■تعداد زیاد تخمک و اسپرم
      ■دمای محیط و طول روز ← آزاد شدن گامت های نر و ماده به آب در یک زمان
      ■تخمک دارای دیواره ی چسب ناک ژله ای و محکم
      ■تخمک باید آماده ی لقاح و دارای سن مناسب باشد.
    ▲مثال: بسیاری از بی مهرگان آبزی، ماهی ها و دوزیستان
  ●لقاح داخلی:
    ▲ویژگی ها:
      ■تغذیه و حفاظت از جنین بر عهده ی جانور ماده
      ■نیازمند اندام های تخصص یافته (آلت تناسلی نر و ماده، محل ذخیره و نگهداری اسپرم هـا و مکـان مناسـب جهـت نگهداری از جنین)
      ■اندوخته ی تخمک (چربی + پروتئین):
        ◆پرندگان: جنین فاقد رابطه ی تغذیه ای با مادر ← اندوخته ی زیاد
        ◆پستانداران: ارتباط جنین با مادر از طریق جفت ← اندوخته ی کم
    ▲مثال: موجودات خشکی زی، سخت پوستان دریایی و یک نوع کوسه ماهی
ارجاع به کتاب پیش دانشگاهی فصل ۷: به این عبارت توجه کنید: «کشتی چسب، جانوری دریازی از گروه سخت پوستان است.»
❷راه های تولد نوزاد:
  ●تخم گذاری:
    ▲خزندگان:
      ■اولین مهره داران با قابلیت تخم گذاری در خاک
      ■تخم دارای پوسته های حفاظتی ضخیم
    ▲پرندگان:
      ■نشستن روی تخم ها پس از تخم گذاری
      ■تخم دارای دیواره ی آهکی ضخیم
    ▲پستانداران ← مثال: پلاتیپوس:
      ■شبیه به خزندگان
      ■نگهداری تخم ها در بدن و تخم گذاری کمی قبل از خروج نوزادان از تخم و نشستن روی تخم ها و سپس شیر دادن به نوزادان
  ●پستانداران کیسه دار (زنده زا) ← مثال: کانگورو و اپاسوم:
    ▲رشد جنین درون رحم ← تولد به طور نارس ← قرار گرفتن نوزاد درون کیسه ی روی شکم مادر و تغذیه
  ●پستانداران جفت دار (بچه زا):
    ▲رشد و نمو جنین درون رحم و تغذیه از طریق جفت
نکته ی شکل ۱۱٫۲: این شکل، شکل بسیار مهمی است. در قسمت «تخم گذار» اولاً توجه کنید که زیگوت در خارج از بدن مادر رشد می کند و ثانیاً با توجه به محل لقاح تخمک و اسپرم، این شکل مربوط به لقاح خارجی است، هر چند که جـانوران دارای لقـاح داخلـی هـم (مثل خزندگان و پرندگان) می توانند تخم گذار باشند. در قسمت «زنده زا» به واژه ی «واژن» توجه کنید و اینکه جنـین در بـدن مادر به طور ناقص رشد می کند و در آخر در بخش «بچه زا» به محل رحم توجه داشته باشید.


۲)دستگاه تولید مثلی مرد
❶وظایف:
  ●تولید اسپرم ها
  ●ایجاد محیطی مناسب برای نگهداری آنها
  ●انتقال آنها به خارج از بدن
  ●تولید هورمون جنسی مردانه (تستوسترون)
❷کاربرد میوز در اسپرم زایی:
  ●اسپرم زایی:zist2f789545❸غدد:
  ●بیضه ها:
    ▲مکان: در دوره ی جنینی داخل حفره ی شکمی و کمی قبل از تولد، ورود به کیسه ی بیضه
    ▲وظیفه: تولید اسپرم از بلوغ تا پایان عمر
      ■دمای مناسب برای تولید اسپرم= ۳۴ درجه سانتی گراد
    ▲اجزاء:
      ■لوله ی اسپرم ساز: تولید اسپرم از طریق میوز
      ■سلول های بینابینی: ترشح تستوسترون
    ▲تنظیم اعمال بیضه ها:
    هورمون LH هیپوفیز پیشین ← ترشح تستوسترون
    هورمون FSH هیپوفیز پیشین
    نتیجه دو مورد قبل: تحریک تولید اسپرم
  ●وزیکول سمینال (دو عدد):
    ▲مکان: بین مثانه و راست روده
    ▲وظیفه: تولید مایع حاوی مواد قندی برای تأمین انرژی اسپرم ها
  ●پروستات (یک عدد):
    ▲مکان: زیر مثانه
    ▲وظیفه: ترشح مایعی برای خنثی کردن مواد اسیدی در مسیر رسیدن اسپرم به تخمک
  ●پیازی- میز راهی (دو عدد):
    ▲مکان: بعد از پروستات
    ▲وظیفه: ترشح مایع قلیایی برای خنثی کردن ادرار اسیدی موجود در میزراه
❹مجراها (به ترتیب):
  ●لوله های اسپرم ساز
  ●اپیدیدم: محل بالغ شدن، کسب توانایی حرکت و ذخیره اسپرم ها
  ●مجرای اسپرم بر
  ●میزراه: مجرای خروج ادرار و اسپرم ها از بدن
    ▲انقباض ماهیچه های صاف میزراه ← حرکت اسپرم ها درون میزراه
نکته ی شکل ۱۱٫۵: به این شکل خوب توجه کنید. مخصوصاً در قسمت الف به محل عبور مجراهای مختلف دقت کنیـد. بـه عنـوان مثـال، اولـین غده ای که ترشحات خود را به مجرای اسپرم بر می ریزد، غده وزیکول سمینال است. همچنین مجرای خروج ادرار از مثانـه کـه به سمت میزراه می رود، از میان غده ی پروستات عبور می کند و در همان میان، به مجرای اسپرم بر می پیوندد و بـا هـم مجـرای میزراه را تشکیل می دهند و نکاتی از این قبیل که با توجه به این شکل به دست می آیند.
❺ساختار اسپرم بالغ:
  ●سر= هسته + کمی سیتوپلاسم + وزیکولی حاوی آنزیم هایی برای کمک به نفوذ اسپرم به درون تخمک
ارجاع به کتاب سوم فصل ۱۱: همان طور که در این صفحه می خوانید، فقط سر اسپرم وارد تخمک می شود.
  ●قسمت میانی: حاوی میتوکندری های فراوان برای تأمین انرژی لازم برای حرکت اسپرم
  ●دم= تاژک نیرومندی برای حرکت دادن اسپرم
نکته ی شکل ۱۱٫۶: در این شکل به گردن اسپرم و اینکه غشای پلاسمایی روی تاژک را هم پوشانده توجه کنید.
عمیق تر یادبگیرید:
ویدیوهای آموزشی : ❶ اسپرم زایی


۳)دستگاه تولید مثلی زن
❶وظایف:
  ●بعد از بلوغ تولید ماهانه یک گامت:
    ▲روش تولید: هنگام تولد همه ی گامت ها نابالغ و درمرحله ی پروفاز میوز I متوقف ← بعد از بلوغ آزاد کردن ماهانه یک تخمک(اوول)
  ●حفاظت و تغذیه ی جنین در دوران بارداری
❷کاربرد میوز در تخمک زایی:
  ●تخمک زایی:
zist2f7896485❸اجزاء:
  ● ۲ عدد تخمدان (داخل حفره شکمی): آزاد کردن یک تخمک هر ۲۸ روز یکبار
  ●رحم: ماهیچه ای صاف و توخالی و محل نگهداری و رشد جنین
  ●لوله فالوپ:
    ▲دارای مژک و زائده هایی در ابتدا و در طول خود برای وارد کردن و حرکت دادن تخمک درون خود
    ▲انقباض های متناوب ماهیچه های صاف دیواره ی لوله فالوپ ← حرکت تخمک به سمت رحم
نکته: مدت زمان عبور تخمک از لوله ی فالوپ ۳ تا ۴ روز و مدت زمان انجام لقاح ۲۴ تا ۴۸ ساعت پس از آزاد شدن تخمک می باشد.
نکته ی شکل ۱۱٫۷: در این شکل به کلمه ی «گردن رحم» و محل آن توجه کنید.
❹چرخه ی تخمدان و قاعدگی:
zias2f1177885
نکته:
●فولیکول= تعدادی سلول سوماتیک که گامت نابالغ را احاطه و تغذیه می کنند.
●چرخه ی قاعدگی= تغییرات رحم برای وقوع بارداری احتمالی در هر ماه
●داروهای حاوی هورمون های استروژن و مواد شبه پروژسترونی ← جلوگیری از تخمک گذاری
❺یائسگی= توقف تخمک گذاری و خروج از سن باروری در سن ۴۵ تا ۵۵ سالگی همراه با علائمی چون گرگرفتگی ناشی از کاهش استروژن
نکته ی شکل ۱۱٫۱۱: این شکل و به خصوص نمودارهای آن فوق العاده اهمیت دارند و باید بدانید که هر کدام از نمودارها مربوط به کـدام هورمـون است. همچنین رابطه ی بین نمودارها با هم و اینکه در کدام قسمت ها خود تنظیمی مثبت و در کدام مناطق خود تنظیمـی منفـی است بسیار اهمیت دارد.
ضمناً به رابطه ی غلظت هورمون ها با چرخه های تخمدان و قاعدگی و ایـنکـه قاعـدگی (خـونریزی ماهانـه) در ۷ روز اول رخ می دهد هم توجه داشته باشید.
عمیق تر یادبگیرید:
ویدیوهای آموزشی : ❷چرخه ی تخمدان


۴)نمو
❶مراحل لقاح: حرکت اسپرم درون لوله ی فالوپ و آزاد کردن آنزیم های سرخود برای تخریب لایه های خـارجی ژل ماننـد دور تخمک ← ورود سر اسپرم به تخمک ← ترکیب هسته های اسپرم و تخمک ← تولید زیگوت
❷مراحل جای گزینی: تقسیمات پی در پی سـلول تخـم در هفتـه ی اول بعـد از لقـاح و حرکـت بـه سـمت رحـم ← رسـیدن بلاستوسیست (کره ی پر سلولی توخالی) به رحم و اتصال به جداره ی آن در حدود شش روز بعد از لقاح
نکته ی شکل ۱۱٫۱۲: مراحل لقاح و جایگزینی را از روی این شکل حتماً مرور کنید.
❸وقایع دوران بارداری:
نکته: توده ی در حال رشد در ۸ هفته اول بارداری= رویان ← بعد از آن= جنین
نکته: مهم ترین وقایع نمو در سه ماهه ی اول بارداری رخ می دهد.
  ●ماه اول:
    ▲هفته ی دوم:
      ■رشد سریع رویان
      ■نمو سریع پرده ها:
        ◆آمنیون: پرده ی دور رویان ← محافظ
        ◆کوریون: همراه با رحم تشکیل جفت ← تغذیه کننده و انتقال مواد غذایی و دفعی بدون مخلوط شدن خون مادر و رویان
      ■تشکیل ۳ لایه بافت مقدماتی آندودرم، مزودرم و اکتودرم از سلول های داخلی بلاستوسیست
    ▲انتهای هفته ی سوم:
      ■آغاز نمو رگ های خونی و روده
      ■طول رویان= ۲ میلی متر
    ▲هفته ی چهارم:
      ■آغاز تشکیل بازوها و پاها
      ■طول رویان= ۵ میلی متر
      ■انتهای هفته ی چهارم:
        ◆آغاز تشکیل همه ی اندام های اصلی
        ◆آغاز ضربان قلب
نکته ی شکل ۱۱٫۱۳: تمام کلماتی که در این شکل به چشم می خورند، مهم هستند؛ به خصوص رگ های خونی که عبارتند از یک عدد سیاهرگ بند ناف حاوی خون روشن و دو عدد سرخرگ بند ناف حاوی خون تیره.
  ●ماه دوم:
    ▲انجام مراحل نهایی نمو رویان
    ▲شکل گیری بازوها و پاها
    ▲مشخص شدن کبد و پانکراس
    ▲انتهای ماه دوم:
      ■طول رویان= ۲۲ میلی متر
      ■وزن رویان= ۱ گرم
  ●انتهای سه ماهه ی اول:
    ▲معین شدن جنسیت
    ▲دستگاه ها و اندام ها در حال شکل گیری
نکته: بعد از تولد نوزاد، جفت و بند ناف دفع می شوند.
نکته: بعد از تولد، نمو هنوز کامل نیست و رشد و نمو جسمی و عصبی ادامه می یابد.
ارجاع به کتاب سوم فصل ۴: در این صفحه می خوانید که هورمون اکسی توسین توسط نورون های هیپوتالاموس تولید و در هیپوفیز پسین ذخیره می شود تـا در هنگام لزوم به خون آزاد شود. این هورمون سبب انقباضات رحم در هنگام زایمان می شود.


۵)سونوگرافی
❶تعریف: استفاده از امواج اولتراسونی و بی خطر برای مطالعه ی درون بدن بدون عمل جراحی
❷کاربرد:
  ●تشخیص بارداری در هفته ی چهارم بعد از لقاح
  ●تشخیص حرکات قلب در هفته ی هفتم
  ●تشخیص ناهنجاری های جنین


چقدر یادگرفته اید ؟؟؟
سوال های آموزشی: سوال های نهایی ۹۰ تا ۹۵ فصل تولید مثل و رشد و نمو جانوران
تست های آموزشی :۱) تست های غیرترکیبی کنکور ۹۰ تا ۹۵ فصل تولید مثل و رشد و نمو جانوران

________________________________________
منابع :
۱) جزوه ی آموزشی زیست شناسی ۲ موسسه گزینه دو
________________________________________
مشارکت در تکامل این مطلب:
زیست یاد همیشه در حال تکامل است و خوب می داند که هیچ اثری بدون اشکال نیست. ایرادهای متنی و مطالبی که به نظر شما نامفهوم هستند و توضیحات بیشتری نیاز دارند را از طریق بخش دیدگاه ها برای ما ارسال کنید تا آنها را در به روز رسانی های بعدی برطرف کنیم.
________________________________________
قدردانی از گردآورنده این مطلب:
اگر این مطلب برای شما مفید بود و از اینکه به آن با کیفیت مطلوب دست یافته اید خرسند هستید. می توانید از طریق کمک به موسسه های خیریه زیر از گردآورنده ی این مطلب قدردانی کنید. یکی از اهداف وب سایت کمک آموزشی زیست یاد کمک به موسسه های خیریه می باشد. لینک کمک به موسسه های خیریه :
help2help5

3 دیدگاه در“خلاصه ی فصل: تولید مثل و رشد و نمو در جانوران

  • ۱۳۹۶/۰۴/۱۰ در۰۸:۰۱
    پیوند یکتا

    سپاس فراوان.سلول گامت ماده بالغ اوول است نه اووم.

    پاسخ
    • ۱۳۹۶/۰۴/۱۰ در۱۸:۱۴
      پیوند یکتا

      سلام
      کاملا درسته، تصحیح شد…
      سپاس از شما به خاطر اینکه در تکامل این مطلب مشارکت کردین 🙂

      پاسخ
  • ۱۳۹۶/۰۹/۰۵ در۱۷:۵۸
    پیوند یکتا

    تخمک های جانداران دارای لقاح خارجی، دارای دیواره ”های” چسبناک و محکم و ژله ایی اند.
    نه یک دیواره .
    با تشکر از زحماتتون

    پاسخ

دیدگاه ها

نوشتن نشانی وبسایت الزامی نیست. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

*لطفا جای خالی زیر را با یک عدد (مثل:3،2،1...) پر کنید تا ثابت شود شما یک ربات نیستید...

به کانال سروش زیست یاد بپیوندید...عضویت در کانال سروش زیست یاد
+