خلاصه فصل: رشد و نمو در گیاهان

نظر شما درباره ی این مطلب چیست؟ آیا آن را می پسندید؟

مفاهیم کلیدی در خلاصه فصل :
۱)جوانه زدن
۲)طول عمر گیاهان
۳)رشد و نمو
۴)عوامل تنظیم کننده ی رشد و نمو گیاهان
۵)تأثیر شرایط محیطی بر رشد گیاهان
________________________________________
راهنمای زیست یاد :
۱) علایم ترتیب بندی مطالب : ۱) ، ❶ ، ● ، ▲ ، ■ ، ◆ ، ○
۲) مطالب با رنگ: مطالب فصل کتاب درسی:برای دانش آموزان، مطالب مرتبط از فصل های دیگر کتاب های درسی:برای کنکوری ها، مطالب خارج از کتاب های درسی:برای توضیح بیشتر مطالب
________________________________________

۱)جوانه زدن
❶شرایط لازم:
  ●افزایش دما
  ●افزایش رطوبت
  ●قرار گرفتن در معرض سرما یا نور
  ●شکستن پوسته:
    ▲عوامل مؤثر بر شکستن پوسته:
      ■قرار گرفتن در معرض آتش
      ■عبور از دستگاه گوارش جانوران
      ■افتادن از روی تخته سنگ ها
  ●نفوذ آب و اکسیژن (برای متورم شدن بافت ها)
❷ترتیب رشد بخش های گیاهک: ریشه چه ← ساقه جوان ← جوانه ی اولیه
❸مراحل جوانه زنی:
  ●بیشتر دولپه ای ها (مانند لوبیا): ظهور ریشه چه ← تشکیل قلاب توسط ساقه ی جوان برای محافظت از رأس ساقه ←خروج لپه ها از خاک و باز   شدن آنها ← راست شدن قامت گیاه
  ●بیشتر تک لپه ای ها (مانند ذرت): ظهور ریشه چه ← ظهور ساقه ی جوان همراه غلاف محافظت کننده ← رشد مستقیم گیاه و باقی ماندن لپه در   خاک
نکته: با اینکه نخود دولپه ای است ولی به روش دوم جوانه می زند.
نکته ی شکل ۱۰٫۱: به مفهوم قلاب که در این شکل نمایش داده شده توجه کنید.
عمیق تر یادبگیرید:
ویدیو های آموزشی: ❶ جوانه زدن گیاهان دولپه ای


۲)طول عمر گیاهان
❶یک ساله (تکمیل چرخه ی زندگی در یک فصل):
  ●ویژگی ها:
    ▲همگی علفی هستند.
    ▲دارای رشد سریع در محیط مناسب
  ●مراحل زندگی: دوره ی رویشی← دوره ی زایشی (تولید گل، میوه و دانه)
  ●مثال: آفتاب گردان، لوبیا و بسیاری از گیاهان خودرو
ارجاع به کتاب پیش دانشگاهی فصل ۶: در این فصل می خوانید که حشرات و گیاهان یک ساله جزء جمعیت های فرصت طلب می باشند و ویژگی های خاصی دارند که برای شناخت این ویژگی ها می توانید به جدول ۶٫۱ همان کتاب مراجعه نمایید.
❷دو ساله:
  ●دوره های رویشی:
    ▲دوره ی رویشی اول: ایجاد ریشه (برای ذخیره ی مواد) و ساقه ی کوتاه و یک طوقه برگ
    ▲دوره ی رویشی دوم: تولید محور گل با استفاده از مواد غذایی ذخیره شده
  ●مثال: هویج، پیازها و جعفری
❸چند ساله:
  ●علفی (بسیاری از علفی ها):
    ▲ویژگی ها:
      ■ذخیره ی مواد لازم برای دوره ی بعدی رشد در ریشه های گوشتی و ساقه های زیرزمینی
      ■از بین رفتن ساقه های هوایی پس از هر دوره رشد
    ▲تعداد دفعات گل دهی:
      ■یک بار
      ■چند بار
    ▲مثال: داوودی، نرگس زرد و زنبق
  ●چوبی (همه ی چوبی ها):
    ▲برگ ریز: هر سال برگ های خود را از دست می دهند.
      ■مثال: نارون، افرا و مو
    ▲همیشه سبز: از دست دادن فقط تعدادی از برگ ها
      ■مثال: کاج، سرو و مرکبات
نکته ی شکل ۱۰٫۲: گیاه آگاو (خنجری) یک گیاه چند ساله علفی است که در طول عمر چند ساله خود فقط یک بار گل می دهد.


۳)رشد و نمو
❶رشد:
  ●تعریف: بزرگ شدن بخش های تشکیل دهنده ی یک جاندار یا تشکیل بخش های مشابه بخش های قبلی
  ●روش:
    ▲افزایش تعداد سلول ها
    ▲افزایش غیر قابل برگشت ابعاد سلول ها
  ●انواع:
    ▲نخستین (در اثر رشد و تقسیم مریستم های نخستین):
      ■ویژگی: در همه ی گیاهان وجود دارد.
      ■مکان مریستم های رأسی:
        ◆نوک ساقه
        ◆نزدیک به نوک ریشه در بالای کلاهک (محافظ مریستم های نوک ریشه)
      ■مراحل: تقسیم سلول های کوچک و تمایز نیافته مریستم ها ← طویل شدن ← تمایز به:
        ◆بافت نخستین روپوستی
        ◆بافت نخستین زمینه ای
        ◆بافت نخستین آوندی
نکته: برخی از سلول های حاصل از مریستم نزدیک نوک ریشه ← تشکیل بخشی از کلاهک
    ▲پسین:
      ■ویژگی: در گیاهان چند ساله ی چوبی و برخی بخش های گیاهان علفی مثل ریشه ی هویج
      ■مکان مریستم های پسین: به صورت استوانه هایی باریک در ساقه و ریشه
      ■فوائد: کمک به رشد قطری، استحکام و ضخامت گیاه
      ■انواع:
        ◆کامبیوم چوب پنبه ساز:
          ○محل: پوست
          ○وظایف: تولید سلول چوب پنبه ای به سمت بیرون
        ◆کامبیوم آوند ساز:
          ○محل: زیر پوست
          ○وظایف: تولید بافت هادی
نکته: رشد قطری در گیاهان فاقد مریستم پسین در پی افزایش حجم سلول ها رخ می دهد.
نکته ی فعالیت ۱۰٫۱: مناطق موجود در ریشه به ترتیب عبارتند از:
zist2f10336547نکته ی شکل ۱۰٫۴: به این شکل فوق العاده مهم و زیرنویس های آن خوب توجه کنید. برای مثال به جمله «کامبیوم چوب پنبه سـاز وقتـی بـه وجـود می آید که بر اثر رشد قطری، روپوست از بین برود.» توجه داشته باشید. همچنین همان طور که در شکل مشاهده می کنید، کامبیوم آوندساز رو به داخل آوند چوبی و رو به خارج آوند آبکش تولید می کند.
ارجاع به کتاب دوم فصل ۳: در این فصل هم مطالب بسیاری راجع به ساختار گیاهان مطالعه نموده اید.
  ●حلقه های سالیانه (فقط در گیاهان مناطق دارای فصول گرم و سرد مشخص):
    ▲علت تشکیل: تفاوت قطر آوند چوبی در فصول مختلف
    ▲شیوه ی تشکیل:
      ■بهار: عناصر آوندی چوبی قطورتر ← حلقه ی روشن
      ■تابستان: عناصر آوندی کوچکتر ← حلقه ی تیره
❷تمایز= کسب یک ویژگی جدید در یک یا تعدادی سلول همراه با تغییرات ساختاری و بیوشیمیایی
نکته: تمایز اغلب همراه رشد صورت می گیرد.
❸نمو (تحت کنترل ژن ها):
  ●تعریف: عبور از یک مرحله ی زندگی به مرحله ی دیگر همراه با تشکیل بخش های جدید
  ●ویژگی: ادامه یافتن نمو در طول زندگی گیاه برای تولید سلول های جدید برای بافت ها
  ●تمایز زدایی:
    ▲مراحل: سلول های گیاه بالغ ← فعال کردن همه ی ژن های خود و تقسیم ← توده ی سلول های تمایز نیافته (کالوس) ←تمایز دوباره ← نمو     به گیاه بالغ
نکته: در جانوران همگام با نمو، ژن های کنترل کننده ی تمایز غیرفعال می شوند و ضمناً بیشتر تمایز پس از بلوغ متوقف می شود.
❹روش های بهسازی گیاهان:
  ●کشت بافت:
    ▲مراحل: قراردادن یک قطعه از بافت گیاهی روی محیط کشت سترون ← تمایز زدایی ← رشد و تمایز مجدد توده ی سلولی ← گیاه هم ارز گیاه     مادر (از نظر ژنتیکی)
    ▲مثال: گیاهان زینتی ارزشمند (مانند ارکیده ها)، گیاهان گلدانی، درختان میوه و تولید گیاهان با ویژگی های جدید
ارجاع به کتاب پیش دانشگاهی فصل ۲: برای توضیح بیشتر در مورد آخرین مثال به این صفحه حتماً مراجعه کنید.
  ●هم جوشی (الحاق) پروتوپلاست ها:
    ▲پروتوپلاست= سلول گیاهی فاقد دیواره ی سلولی
    ▲مراحل: جدا کردن دیواره ی سلولی توسط آنزیم یا روش های مکانیکی ← هم جوشی دو پروتوپلاست توسط مواد شیمیایی یا شوک الکتریکی
    ▲مثال: گیاهان دو رگ (هیبرید) اطلسی، سیب زمینی و هویج
  ●مهندسی ژنتیک:
    ▲وارد کردن ژن های دلخواه به سلول های گیاه ← تبدیل سلول های تغییر یافته به گیاه بالغ توسط فن کشت بافت
ارجاع به کتاب پیش دانشگاهی فصل ۲: تمام فصل دوم پیش دانشگاهی راجع به مهندسی ژنتیک می باشد.
عمیق تر یادبگیرید:
ویدیو های آموزشی: ❷ رشد ریشه جانبی در یک گیاه


۴)عوامل تنظیم کننده ی رشد و نمو گیاهان
❶ترکیبات و عناصر:
  ●آب و دی اکسید کربن: تولید کربوهیدرات ها (فتوسنتز)
  ●اکسیژن: تنفس سلولی
    ▲منبع اکسیژن برگ ها و ساقه ها، هوا و منبع اکسیژن ریشه ها، هوای درون خاک است.
ارجاع به کتاب پیش دانشگاهی فصل ۸: این فصل راجع به فتوسنتز و تنفس سلولی است و حاوی مطالب بسیاری در مورد این دو موضوع می باشد.
  ●نیتروژن: بخشی از پروتئین ها، نوکلئیک اسیدها، کلروفیل ها، ATP و کوآنزیم هاست و رشد گیاهان سبز را افزایش می دهد.
  ●فسفر: بخشی از ADP ،ATP، نوکلئیک اسیدها، فسفولیپیدها و غشاهای سلولی و برخی از کوآنزیم هاست.
  ●پتاسیم: برای انتقال فعال، فعالیت آنزیم ها، تعادل اسمزی و باز شدن روزنه ها مورد نیاز است.
❷هورمون های گیاهی (تنظیم کننده های رشد):
نکته: در گیاهان ممکن است محل تولید و اثر هورمون یکی باشد.
  ●محرک ها:
    ▲اعمال دخالت در:
      ■تقسیم سلولی
      ■طویل شدن سلول ها
      ■پیدایش اندام ها
      ■تمایز
    ▲انواع:
      ■اکسین ها:
        ◆محل تولید: رأس ساقه
        ◆اعمال:
          ○افزایش انعطاف پذیری دیواره ی سلولی ← طویل شدن سلول ها
            △نورگرایی (فتوتروپیسم): تولید اکسین در رأس ساقه ← انباشته شدن اکسین در قسمت های پایین تر و در سمت تاریک ← طویل تر             شدن سلول های قسمت تاریک ← خم شدن ساقه به سمت نور
ارجاع به کتاب دوم فصل ۸: طبق توضیحات این فصل نورگرایی نوعی حرکت فعال القایی گرایشی است.
نکته ی شکل ۱۰٫۷: به مراحل این آزمایش و مخصوصاً مرحله ی ۲ خوب توجه کنید.
          ○مانع رشد جوانه های جانبی (چیرگی رأسی)
          ○تحریک ریشه زایی در قلمروها و کشت بافت (نسبت بالای اکسین به سیتوکینین)
      ■ژیبرلین ها:
        ◆محل تولید: ساقه ها و دانه های در حال نمو
        ◆اعمال:
          ○تحریک طویل شدن ساقه
          ○تحریک نمو میوه
          ○تحریک جوانه زنی
          ○درشت کردن حبه های انگور بیدانه (۳n) و سیب، خیار، نارنگی و گلابی بدون دانه
      ■سیتوکینین:
        ◆محل تولید: رئوس ریشه
        ◆اعمال:
          ○تحریک تقسیم سلولی
          ○کاهش سرعت پیر شدن
          ○افزایش شادابی گل
          ○افزایش مدت نگهداری میوه ها و سبزیجات در انبار
          ○تشکیل ساقه از سلول های تمایز نیافته در کشت بافت
  ●بازدارنده ها:
    ▲افزایش در شرایط:
      ■پیری
      ■ریزش برگ
      ■رسیدن میوه
      ■تنش های محیطی
    ▲اعمال:
      ■کنترل مراحل انتهایی نمو (پیری، ریزش برگ، پژمردگی گل، رسیدن میوه)
      ■کنترل سرعت رشد، سنتز پروتئین و انتقال یون در شرایط نامساعد محیطی
    ▲انواع:
      ■اتیلن:
        ◆محل تولید: اغلب بافت ها
        ◆افزایش در شرایط:
          ○بی هوازی
          ○آلودگی هوا
          ○تنش آب
          ○غرق آبی
          ○در برابر عوامل بیماریزا
          ○زخم مکانیکی بافت ها
        ◆اعمال:
          ○تسریع رسیدن میوه های نارس چیده شده (مثل گوجه فرنگی و انگور)
          ○سست شدن گیلاس بر روی شاخه و تسهیل برداشت مکانیکی آن
نکته ی فعالیت ۱۰٫۳: به این جمله توجه کنید: «میوهء رسیدهء سیب، گاز اتیلن آزاد می کند.»
      ■آبسیزیک اسید:
        ◆اعمال:
          ○مؤثر در خفتگی دانه و جوانه
          ○حفظ تعادل آب با بستن روزنه ها و حفظ جذب آب توسط ریشه
          ○جلوگیری از جوانه زدن (بر خلاف ژیبرلین)


۵)تأثیر شرایط محیطی بر رشد گیاهان
❶پاسخ گیاهان به محیط:
  ●روش: از طریق تنظیم سرعت و الگوی رشد خود
  ●مثال:
    ▲آب و عناصر غذایی کافی ←رشد بیشتر و سریع تر
    ▲نورکامل خورشید ← رشد بیشتر و سریع تر
❷انواع محرک ها:
  ●نور دورگی (پاسخ گیاه به طول روز و شب):
    ▲روز کوتاه (شب بلند): بلندتر بودن شب از مقدار معین ← گل دهی
      ■مثال: بنت قنسول و داوودی
    ▲روز بلند (شب کوتاه): کوتاه تر بودن شب از مقدار معین ← گل دهی
      ■مثال: زنبق
    ▲بی تفاوت
نکته: کنترل مصنوعی طول روز و شب ← وجود بنت قنسول در دی ماه و وجود داوودی در طول سال
نکته ی شکل ۱۰٫۹: به این تصویر خوب نگاه کنید و به حالت های مختلف شبانه روز دقت نمایید. سعی کنید که خوب این شکل ها را درک کنید.
  ●دما:
    ▲دمای بالا در شب ← گل ندادن گوجه فرنگی
    ▲قرار نگرفتن در معرض سرما ← گل ندادن در اوایل بهار
  ●خفتگی:
    ▲در گیاهان مناطق دارای زمستان سرد
    ▲مراحل: مواد شیمیایی ← عدم رشد گیاه یا دانه حتی در شرایط مناسب ← عدم رشد جوانه ها در گرمای موقتی در طول زمستان
    ▲راه های برطرف شدن خفتگی:
      ■دمای پایین ← تجزیه ی عوامل خفتگی
      ■شسته شدن عوامل خفتگی
نکته ی شکل ۱۰٫۱۰: همان طور که می بینید، پولک های ضخیم، جوانه های خفته درخت سیب را می پوشانند.


چقدر یادگرفته اید ؟؟؟
سوال های آموزشی: سوال های نهایی ۹۰ تا ۹۵ فصل رشد و نمو در گیاهان
تست های آموزشی :۱) تست های غیرترکیبی کنکور ۹۰ تا ۹۵ فصل رشد و نمو در گیاهان

________________________________________
منابع :
۱) جزوه ی آموزشی زیست شناسی ۲ موسسه گزینه دو
________________________________________
مشارکت در تکامل این مطلب:
زیست یاد همیشه در حال تکامل است و خوب می داند که هیچ اثری بدون اشکال نیست. ایرادهای متنی و مطالبی که به نظر شما نامفهوم هستند و توضیحات بیشتری نیاز دارند را از طریق بخش دیدگاه ها برای ما ارسال کنید تا آنها را در به روز رسانی های بعدی برطرف کنیم.
________________________________________
قدردانی از گردآورنده این مطلب:
اگر این مطلب برای شما مفید بود و از اینکه به آن با کیفیت مطلوب دست یافته اید خرسند هستید. می توانید از طریق کمک به موسسه های خیریه زیر از گردآورنده ی این مطلب قدردانی کنید. یکی از اهداف وب سایت کمک آموزشی زیست یاد کمک به موسسه های خیریه می باشد. لینک کمک به موسسه های خیریه :
help2help5

دیدگاه ها

نوشتن نشانی وبسایت الزامی نیست. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

*لطفا جای خالی زیر را با یک عدد (مثل:3،2،1...) پر کنید تا ثابت شود شما یک ربات نیستید...

«یادداشت های زیستی» زیست یاد ، خلاصه ی فصل ها مطابق با کتاب های جدید زیست شناسیبیشتر بخوانید...
+