خلاصه فصل: سفری به درون سلول

نظر شما درباره ی این مطلب چیست؟ آیا آن را می پسندید؟

مفاهیم کلیدی در خلاصه فصل :
۱)تریکودینا
۲)میکروسکوپ
۳)اندازه ی سلول (وابسته به کار سلول)
۴)سلول پروکاریوتی (باکتری و سیانو باکتری) ← بسیار ریز
۵)سلول یوکاریوتی (آغازی، قارچی، گیاهی و جانوری) ← دارای هسته ی مشخص و سازمان یافته
۶)تفاوت سلول های گیاهی و جانوری
۷)دیواره ی سلولی گیاهی
۸)غشاء پلاسمایی
۹)اندامک ها
۱۰)ورود و خروج مواد
________________________________________
راهنمای زیست یاد :
۱) علایم ترتیب بندی مطالب : ۱) ، ❶ ، ● ، ▲ ، ■ ، ◆ ، ○
۲) مطالب با رنگ: مطالب فصل کتاب درسی:برای دانش آموزان، مطالب مرتبط از فصل های دیگر کتاب های درسی:برای کنکوری ها، مطالب خارج از کتاب های درسی:برای توضیح بیشتر مطالب
________________________________________

۱)تریکودینا
❶ ویژگی ها:
  ●یوکاریوت
  ●تک سلولی
  ●آبزی
  ●حرکت فرفره مانند
  ●دارای زندگی همیاری با ماهی
❷دلایل تخصص یافتگی:
  ●دهان سلولی
  ●خارهای اتصال دهنده (برای تکیه به بدن ماهی)
  ●مژک (برای تغذیه و حرکت)
ارجاع به کتاب پیش دانشگاهی فصل ۱۰: باتوجه به توضیحات و ویژگی های ذکر شده برای مژکداران (گروهی از آغازیان) در این فصل، تریکودینا یکی از اعضای گروه مژکداران است و لذا سایر ویژگی هایی که برای این گروه ذکر شده، درمورد تریکودینا هم صادق اند از جمله: «دارای دیواریه سخت ولی انعطاف پذیر، هتروتروف، پیچیده ترین و غیر معمول ترین آغازیان، دارای واکوئل گوارشی و ضربان دار، زندگی در محیط های مختلف از جمله آب شور، آب شیرین و خاک های مرطوب و…


۲)میکروسکوپ
❶قدرت تفکیک ← تعیین کننده ی قدرت ابزار نوری
❷انواع:
  ●نوری:
    ▲ Max قدرت تفکیک = ۰.۲ میکرومتر
    ▲نور مرئی از نمونه عبور می کند و تصویر حاصل مجازی است.
    ▲اجزاء: منبع نور، دیافراگم، پیچ تنظیم کننده، عدسی چشمی، عدسی شیئی
  ●الکترونی :
    ▲ Max قدرت تفکیک = ۰.۲ نانومتر
    ▲محدودیت: عدم توانائی بررسی سلول زنده
    ▲انواع:
      ■ نگاره ← تصویر ۳ بعدی از سطح نمونه
      ■ گذاره ← مطالعه ی ساختار درونی سلول
نکته ی فعالیت ۲.۱: «از طریق عدسی های چشمی به درون میکروسکوپ نگاه کنید.دایره ای روشن یا خاکستری به نام میدان دید می بینید».
نکته ی فعالیت ۲.۲: «در میکروسکوپ روی نمونه قطره ای روغن سدر یا روغن زیتون باید بریزید».


۳)اندازه ی سلول (وابسته به کار سلول)
❶حداقل: دارای مقدار کافی DNA، پروتئین و اندامک های لازم برای زیستن و تولید مثل
❷حداکثر← عامل محدود کننده ی اندازه نسبت سطح به حجم ( s/v) ← سطح باید بتواند موادغذایی را از محیط بگیرد و باید بتواند مواد زائد را به محیط بدهد.
نکته: نسبت سطح به حجم سلول بزرگتر < نسبت سطح به حجم سلول کوچکتر


۴)سلول پروکاریوتی (باکتری و سیانو باکتری) ← بسیار ریز
❶اجزای اصلی:
  ●پیلوس (کوتاه) ← چسبیدن به سطوح
  ●تاژک (بلند) ← حرکت
  ●DNA حلقوی ← توسط غشاء احاطه نمی شود ← در ناحیه ی نوکلئوئیدی در سیتوپلاسم در تماس مستقیم با دیگر اجزاء
  ●ریبوزوم ← تولید پروتئین
  ●دیواره های اطراف از داخل به خارج
    ▲غشاء پلاسمایی: احاطه کننده سیتوپلاسم
    ▲دیواره ی سلولی: محافظت و حفظ شکل
    ▲کپسول: محافظت و چسبیدن به سطوح
ارجاع به کتاب پیش دانشگاهی فصل ۱۰: درمورد شاخه ی مژک داران از فرمانروی آغازیان نوشته شده که «با کمک مژک حرکت می کنند». درحالی که مژک (پیلی) در پروکاریوت ها به چسبیدن به سطوح کمک می کند.
ارجاع به کتاب سوم فصل ۵: در این فصل نوشته شده که نوعی از باکتری مولد بیماری ذات الریه دارای کپسولی پلی ساکاریدی است که از آن در برابر دستگاه ایمنی بدن محافظت می کند و لذا موجب بیماری زایی می شود.

ارجاع به کتاب دوم فصل…: در ابن فصل ۲ جمله ی مرتبط با این بحث ذکر شده: ۱- تاژک سلول های یوکاریوتی از نظر ساختار و عمل با تاژک باکتری ها تفاوت دارد. ۲- دیواره ی سلولی گیاهی از نظر ساختار شیمیایی با دیواره ی سلولی باکتری ها متفاوت است و از سلولز ساخته شده است.
ارجاع به کتاب پیش دانشگاهی فصل ۹: در این کتاب تفاوت های باکتری ها با یوکاریوت ها ذکر شده که به طور مختصر عبارتند از: «داشتن هسته، اندازه ی سلول، پرسلولی بودن، نوع کروموزوم، روش تولید مثل، تاژک و پیلی و گوناگونی متابولیسمی» که برای توضیح بیشتر می توانید به این فصل مراجعه نمایید. ضمناً در کتاب پیش دانشگاهی به توضیح درمورد باکتری ها و ویژگی ها و گروه های آنها پرداخته است که با آن ها آشنا خواهید شد.
نکته ی شکل ۲.۹: با دقت در این شکل خواهید دید که تاژک از غشا منشأ گرفته است.


۵)سلول یوکاریوتی (آغازی، قارچی، گیاهی و جانوری) ← دارای هسته ی مشخص و سازمان یافته
❶آشکارترین تفاوت با پروکاریوت ها= وجود اندامک های گوناگون در سیتوپلاسم یوکاریوت ها
❷انواع اندامک ها:
  ●بدون غشاء:
    ▲ریبوزوم
    ▲تاژک (از جنس لوله ها و رشته های پروتئینی)
    ▲سانتریول (از جنس لوله ها و رشته های پروتئینی)
    ▲اسکلت سلولی (از جنس لوله ها و رشته های پروتئینی)
  ●غشادار :
    ▲یک لایه:
      ■شبکه ی آندوپلاسمی صاف و زبر
      ■جسم گلژی
      ■لیزوزوم
      ■پراکسی زوم
      ■واکوئل
    ▲دو لایه:
      ■هسته
      ■میتوکندری
      ■کلروپلاست
❸اندامک های غشادار:
  ●نقش:
    ▲همکاری در ساخت (سنتز)، ذخیره و ترشح مولکول های مهم زیستی
    ▲کار اصلی: تقسیم فضای درون سلول به بخش های متفاوت
  ●فایده:
    ▲هر اندامک دارای وضعیت خاص برای واکنش خاص
    ▲افزایش سطح غشا (غشا دارای آنزیم های مهم متابولیسمی ← غشا محل انجام فرآیندهای مهم متابولیسمی)
  ●ساختار: دارای غشاهای به هم متصل (غشاهای شبکه آندوپلاسمی صاف و زبر و غشای خارجی هسته) یا جدا از هم (فقط پیوستگی کاری)


۶)تفاوت سلول های گیاهی و جانوری
❶اجزای اختصاصی گیاهی:
  ●دیواره ی سلولی سلولزی منفذ دار ← بسیاری از آغازیان و باکتری ها و قارچ ها هم دیواره دارند.
  ●انواع پلاست (پلاست = محل ذخیره نشاسته ،ذرات رنگی ،پروتئین ها و لیپیدها)← مثال: کلروپلاست در گیاهان و بعضی آغازیان (جلبک)ها
  ●واکوئل مرکزی ← ویژه ی سلول گیاهی بالغ
نکته: دیواره ی سلول های گیاهی از نظر ساختار شیمیایی با دیواره ی باکتری ها متفاوت است.
ارجاع به کتاب پیش دانشگاهی۱۰ و ۱۱: دیواره ی سلولی در آغازیان مختلف جنس های گوناگونی دارد که از آن جمله می توان به دیاتوم ها (شاخه ای از آغازیان) با دیواره ی دو قسمتی سیلیسی و جلبک های قرمز با دیواره ی کربنات کلسیمی اشاره کرد. همچنین در مورد دیواره ی سلولی قارچ ها می خوانیم که قارچ ها دارای دیواره ی سلولی از جنس کیتین می باشند.
نکته: دیواره باکتری ها و قارچ ها یکپارچه و بدون منفذ است.
❷اجزای اختصاصی جانوری:
  ●سانتریول (برای سازمان دهی میکروتوبول ها، تشکیل دوک تقسیم و تشکیل تاژک و مژک) ← در سلول های جانوری، خزه و سرخس
  ●تاژک ← در سلول ها ی جانوری و سلول جنسی نر بعضی گیاهان
  ●لیزوزوم
نکته: تاژک سلول های جانوری از نظر ساختار و عمل با تاژک باکتری ها متفاوت است.
ارجاع به کتاب سوم فصل ۶: در این فصل مطالبی درمورد ساختار و نحوه ی عمل سانتریول ذکر شده از آن جمله «هر سلول جانوری به طور معمول یک جفت سانتریول دارد که در اطراف هسته واقع است. هر سانتریول متشکل از ۹ دسته لوله ی ۳ تایی است و دو سانتریول بر هم عمودند و…»


۷)دیواره ی سلولی گیاهی
❶جنس: رشته های سلولز در سیمانی از پلی ساکاریدها و پروتئین
❷نقش: محافظت از سلول و حفظ شکل سلول
❸اجزاء :
  ●دیواره ها از خارج به داخل سلول: تیغه ی میانی (مشترک بین ۲ سلول مجاور و موجب اتصال آنها ← دیواره ی نخستین ← دیواره ی دومین   (در سلول های مسن)
  ●منافذ
  ●لان ها (محل نازک شدن دیواره)
  ●پلاسمودسم (ماده ی انتقال دهنده ی آب و مواد غذایی و پیام های شیمیایی)


۸)غشاء پلاسمایی
❶نقش: مرز سلول و خارج آن ← دارای تراوایی نسبی (فقط به بعضی مواد اجازه ی ورود یا خروج می دهد)
❷مواد تشکیل دهنده:
  ●فسفولیپید (۲ لایه) :
    ▲دارای بخش آب گریز و آب دوست
    ▲ایجاد سدی در برابر آب و مواد محلولش
    ▲مولکول های لیپیدی به راحتی عبور
    ▲مولکول های کوچک آب، کمی عبور
  ●پروتئین ها:
    ▲پذیرنده:
      ■بیشتر بر سطح خارجی غشا
      ■کمک به برقراری اتصال فیزیکی میان سلول ها و مولکول ها
    ▲کانال :
      ■در سراسر عرض غشا
      ■کانال برای عبور مواد
      ■عمل تخصصی (البته مولکول های کوچک مثل آب هم عبور می کنند)
    ▲ناقل :
      ■وارد کردن یون ها به سلول
  ●گلیکو پروتئین
  ●گلیکولیپید
  ●کلسترول
نکته: فراوان ترین ماده در غشا = فسفولیپید، سنگین ترین ماده در غشا = پروتئین


۹)اندامک ها
❶ریبوزوم:
  ●وظیفه: پروتئین سازی
  ●جنس: پروتئین + rRNA
  ●ساختار: دارای ۲ بخش کوچک و بزرگ
  ●مکان: آزاد در سیتوپلاسم، روی شبکه آندوپلاسمی زبر و غشای خارجی هسته، درون میتوکندری و کلروپلاست
ارجاع به کتاب پیش دانشگاهی فصل ۱: در این فصل توضیحات مفصلی درمورد نحوه ی کار ریبوزوم داده شده که به موقع آنها را مطالعه خواهید نمود.
ارجاع به کتاب پیش دانشگاهی فصل ۳: به این جملات توجه کنید: «برخی از RNAهای امروزی هم فعالیت آنزیمی دارند. به نظر می رسد که اتصال آمینواسیدها در ریبوزوم هنگام پروتئین سازی را یک RNA ریبوزومی (rRNA) انجام می دهد».
❷هسته :
  ●وظیفه: تنظیم ژنتیک سلول یوکاریوتی (محل قرارگیری بیشترین ماده ی ژنتیک سلول)
  ●اجزاء :
    ▲پوشش هسته = ۲ غشای منفذدار (۴ لایه فسفو لیپیدی)
    ▲شیره ی هسته
    ▲اسکلت هسته ای (پروتئینی): برای پایداری شکل و پوشش هسته
    ▲هستک: به صورت توده ای از رشته ها و دانه ها و محل بخشی از DNA و پروتئین هایش، RNA و پروتئین و محل تولید ریبوزوم
ارجاع به کتاب پیش دانشگاهی فصل ۲: به این جملات دقت کنید: «ژنوم به کل محتوای DNA یک جاندار گفته می شود. ژنوم محتوای DNA هسته ای و DNA های سیتوپلاسمی (میتوکندری و کلروپلاست) را در بر می گیرد»
❸شبکه ی آندوپلاسمی زبر:
  ●ساختار: کیسه های پهن به هم متصل
  ●وظایف :
    ▲غشاسازی
    ▲ساخت پروتئین های ترشحی به خارج از سلول (مثل پادتن)
    ▲تولید لیزوزوم
❹شبکه آندوپلاسمی صاف :
  ●ساختار: شبکه ی به هم پیوسته ای از لوله ها و کیسه های غشادار بدون ریبوزوم
  ●وظایف آنزیم های درون غشا:
    ▲تولید اسید چرب، فسفولیپید و استروئید
    ▲در جگر: سم زدایی و تنظیم قند خون
    ▲در ماهیچه: ذخیره ی یون کلسیم برای انقباض عضلانی
❺گلژی:
  ●ساختار: کیسه های پهن روی هم بدون اتصال فیزیکی
  ●وظایف :
    ▲نشانه گذاری و ارسال مولکول ها به نقاط مختلف سلول
    ▲تولید لیزوزوم
نکته ی شکل ۲.۲۰: همان طور که در این شکل می بینید دستگاه گلژی از دو سطح محدب و مقعر تشکیل شده است. سطح محدب به شبکه ی آندوپلاسمی زبر و هسته نزدیکتر است و نقش پذیرنده برای وزیکول های ترشحی را دارد و سطح مقعر به غشای پلاسمایی نزدیک تر است و نقش صادرکننده را برای وزیکول های ترشحی دارد.
نکته شکل ۲.۲۳: این شکل، شکل بسیار مهمی است و لذا به آن دقت کنید. همان طور که می بینید، وزیکول های انتقالی وارد شده به گلژی به ۳ صورت می توانند از آن خارج شوند: «وزیکول انتقالی، واکوئل یا لیزوزوم»
❻لیزوزوم :
  ●گوارش اندامک های آسیب دیده یا پیر
  ●تجزیه ی محتوای واکوئل غذایی
  ●نقش حیاتی در نمو جنین
❼واکوئل :
  ●واکوئل غذایی: اتصال لیزوزوم به این واکوئل ها و گوارش محتویات آنها
  ●واکوئل ضربان دار: جمع آوری آب اضافی سلول و تخلیه ی آن ← حیاتی برای آغازیان ساکن آب شیرین مثل پارامسی
  ●واکوئل مرکزی (در سلول گیاهی بالغ):
    ▲ذخیره ی آب و مواد شیمیایی و نیز مواد دفعی متابولیسم
    ▲دارای آنزیم های گوارش سلولی ← مثل یک لیزوزوم بزرگ
    ▲جذب آب ← بزرگ شدن سلول
    ▲در گلبرگ: حاوی رنگیزه ← جذب حشرات گرده افشان
    ▲حاوی مواد سمی برای دفاع
❽کلروپلاست :
  ●وظیفه: فتوسنتز (انرژی نوری ← انرژی شیمیایی نهفته در مولکول های قند)
  ●ساختار:
zist1f20024
❾میتوکندری :
  ●وظیفه: تنفس سلولی (انرژی شیمیایی غذا (مثلاً قند) ← انرژی شیمایی ATP)
  ●ساختار:
zist1f2514
ارجاع به کتاب پیش دانشگاهی فصل ۸: درصورت علاقه به دو اندامک کلروپلاست و میتوکندری می توانید فصل ۸ کتاب پیش دانشگاهی را به طور کامل مطالعه نمایید.
عمیق تر یادبگیرید:
ویدیوهای آموزشی: ❶ترشح پروتئین، ❷لیزوزیم
تصاویر آموزشی: ❶اسنپ شات اندامک های سلولی


۱۰)ورود و خروج مواد
❶یون ها و مولکول های کوچک:
  ●انتشار:
    ▲حرکت مواد از جای پر تراکم به کم تراکم
    ▲بدون دخالت پروتئین های غشا
  ●انتشار تسهیل شده:
    ▲حرکت مواد از جای پر تراکم به کم تراکم
    ▲همراه با دخالت پروتئین های کانال
    ▲بدون صرف انرژی
  ●انتقال فعال:
    ▲حرکت مواد از جای کم تراکم به پر تراکم
    ▲همراه با دخالت پروتئین های پذیرنده و ناقل
    ▲با صرف انرژی
  ●اسمز:
    ▲انتشار مولکول های آب از غشای نیمه تراوا
    ▲بدون دخالت پروتئین های غشا
    ▲بدون صرف انرژی
❷مولکول ها و ذرات بزرگ :
  ●آندوسیتوز: ورود مولکول ها و ذرات بزرگ به سلول با صرف انرژی← روش تغذیه ی تک سلولی ها مثل آمیب
  ●اگزوسیتوز: خروج مولکول ها و ذرات بزرگ از سلول با صرف انرژی
نکته: سلول جانوری در محیط رقیق تر —(غشا نازک و ظریف است)–>ترکیدن سلول
نکته: سلول گیاهی در محیط رقیق تر—(دیوارهء سلولی کاملا تراوا ولی محکم است)–> تورژسانس (آماس – باد کردن) ← استوار ماندن)
نکته: سلول در محیط غلیظ تر ← از دست دادن آب ← پلاسمولیز (پژمرده شدن)
ارجاع به کتاب دوم فصل ۳: در این فصل می خوانید: «سلول های کلانشیمی با دیواره های ضخیم خود باعث استحکام و برافراشته ماندن ساقه ها و سایر بخش ها می شوند » و نیز «سلول های بافت اسکلرانشیمی برای استحکام بخشیدن به گیاه تمایز یافته اند »
عمیق تر یادبگیرید:
ویدیو های آموزشی:❸انتشار، ❹انتشار تسهیل شده، ❺انتقال فعال (پمپ پروتونی)، ❻ اسمز، ❼ اگزوسیتوز و اندوسیتوز، ❽ پلاسمولیز


چقدر یادگرفته اید ؟؟؟
تست های آموزشی :۱) تست های غیرترکیبی کنکور ۹۰ تا ۹۵ فصل سفری به درون سلول

________________________________________
منابع :
۱) جزوه ی آموزشی زیست شناسی ۱ موسسه گزینه دو
________________________________________
مشارکت در تکامل این مطلب:
زیست یاد همیشه در حال تکامل است و خوب می داند که هیچ اثری بدون اشکال نیست. ایرادهای متنی و مطالبی که به نظر شما نامفهوم هستند و توضیحات بیشتری نیاز دارند را از طریق بخش دیدگاه ها برای ما ارسال کنید تا آنها را در به روز رسانی های بعدی برطرف کنیم.
________________________________________
قدردانی از گردآورنده این مطلب:
اگر این مطلب برای شما مفید بود و از اینکه به آن با کیفیت مطلوب دست یافته اید خرسند هستید. می توانید از طریق کمک به موسسه های خیریه زیر از گردآورنده ی این مطلب قدردانی کنید. یکی از اهداف وب سایت کمک آموزشی زیست یاد کمک به موسسه های خیریه می باشد. لینک کمک به موسسه های خیریه :
help2help5

3 دیدگاه در“خلاصه فصل: سفری به درون سلول

  • ۱۳۹۵/۰۶/۲۳ در۱۰:۲۵
    پیوند یکتا

    با تشکر فراوان به خاطر گرداوری و خلاصه کردن موضوعات درس زیست شناسی، مطالب بسیار کلاسه بندی شده و مرتب و قابل فراگیری هستند.

    پاسخ
  • ۱۳۹۷/۰۵/۱۹ در۱۸:۲۵
    پیوند یکتا

    سلام و خسته نباشید و ممنون از سایت خوبتون،ببخشید توی خلاصه ها در مورد ریبوزوم تفاوت ریبوزوم پروکاریوتی و یوکاریوتی رو از قلم انداختید که یک نکته ترکیبی با فصل ۳ پیش داره،پوزش بخاطر توضیحاتم.

    پاسخ
    • ۱۳۹۷/۰۵/۲۰ در۲۲:۵۳
      پیوند یکتا

      سلام. ممنونم
      خب شما نکته که ما یادمون رفت رو برامون ارسال کنید…
      تو بخش مشارکت هم اسم شما رو میاریم
      چرا پوزش! لطف کردین
      سپاس

      پاسخ

دیدگاهتان را بنویسید

نوشتن نشانی وبسایت الزامی نیست. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

*لطفا جای خالی زیر را با یک عدد (مثل:3،2،1...) پر کنید تا ثابت شود شما یک ربات نیستید...

زیست یاد را در پیام رسان تلگرام دنبال کنید...عضویت در کانال تلگرامی زیست یاد
+