خلاصه فصل: مولکول های زیستی

نظر شما درباره ی این مطلب چیست؟ آیا آن را می پسندید؟

مفاهیم کلیدی در خلاصه فصل :
۱)ویژگی های عنصر کربن در ترکیبات شیمیایی
۲)انواع واکنش های زیستی
۳)انواع ترکیبات آلی: قند ها (ساده ترین درشت مولکول های زیستی)
۴)انواع ترکیبات آلی: لیپید ها (آب گریز)
۵)انواع ترکیبات آلی: پروتئین ها (دارای نقش ساختاری و عملی در سلول)
۶)متابولیسم (سوخت وساز)
________________________________________
راهنمای زیست یاد :
۱) علایم ترتیب بندی مطالب : ۱) ، ❶ ، ● ، ▲ ، ■ ، ◆ ، ○
۲) مطالب با رنگ: مطالب فصل کتاب درسی:برای دانش آموزان، مطالب مرتبط از فصل های دیگر کتاب های درسی:برای کنکوری ها، مطالب خارج از کتاب های درسی:برای توضیح بیشتر مطالب
________________________________________

نکته: تار عنکبوت:
  ●توانایی تنیدن تار: ارثی
  ●محل غده های مربوط به تنیدن تار: زیر سطح شکمی
  ●ویژگی های پروتئین های تار: استحکام، چسبندگی، کشسانی
نکته: گوناگونی DNA و پروتئین ← گوناگونی جانداران
۱)ویژگی های عنصر کربن در ترکیبات شیمیایی
❶چند نکته:
  ●مقدار ترکیبات آلی بدن جانداران: آب > مولوکول های کربن > …
  ●مادهء آلی: ماده ی کربن دار که در سلول ساخته می شود.
  ●الکترون های موجود در خارجی ترین مدار اتم ← تعیین ویژگی های شیمیایی عنصر
  ●ظرفیت کربن= ۴
  ●هیدرو کربن: مولکول هایی که در ساختار خود فقط H و C دارند.
  ●اسکلت کربنی: زنجیرهء کربنی مولکول های آلی
❷درشت مولکول ها (هیدرات های کربن، پروتئین ها، نوکلئیک اسید ها):
لیپیدها جزو پلی مر ها نیستند چون از مونومرهای یکسان تشکیل نشدن.
  ●پلی مر: مولکول های طویل ساخته شده از واحد های کم و بیش یکسان
  ●منومر: واحد های سازندهء یک پلی مر
  ●منومر های یکسان ← پلی مرهای مختلف ← تفاوت های بین جانداران


۲)انواع واکنش های زیستی

سنتز و هیدرولیز

هیدرولیز   سنتز آبدهی
انرژی زا    انرژی خواه
مصرف آب تولید آب
محصول :مونومر  محصول :پلی مر
پیوند :می شکند پیوند :تشکیل می شود

 

عمیق تر یادبگیرید:
ویدیوهای آموزشی : ❶هیدرولیز


۳)انواع ترکیبات آلی: قند ها یا کربوهیدرات ها (ساده ترین درشت مولکول های زیستی)
❶انواع:
  ●منوساکارید ها:
تعریف مونوساکارید ها: پلی هیدروکسی آلدئید یا پلی هیدروکسی کتون هایی هستند که به قندهای ساده تر از خود هیدرولیز نمی شوند. دو قند ساده که کمترین تعداد کربن را دارند عبارت اند از: گلیسرآلدهید و دهیدروکسی استون ( هر دو جزء قند های سه کربنه یا تریوز)
    ▲پنتوز (۵ کربنی) :ریبوز، دئوکسی ریبوز
    ▲هگزوز (۶ کربنی) :گلوکز، فروکتوز، گالاکتوز
تمام پنتوز ها و هگزوز های در محلول آب ساختمان حلقوی دارند .
zist1f1235
  ●دی ساکارید ها:
    ▲گلوگز + فروکتوز ↔ آب + ساکارز (قند و شکر معمولی)
    ▲گلوکز + گلوکز ↔ آب + مالتوز (قند جو)
    ▲گلوکز + گالاکتوز ↔ آب + لاکتوز (قند شیر)
در ساختمان دی ساکارید های بالا دو مولکول مونوساکارید با پیوند O – گلیکوزیدی به یکدیگر متصل هستند.
دی ساکارید
  ●پلی ساکارید ها:
    ▲نشاسته:
      ■نقش ذخیره ای در سلول های گیاهی (برای ذخیرهء گلوکز اضافی)
      ■منبع : گندم، برنج، ذرت و سیب زمینی
    ▲گلیکوژن:
      ■نقش ذخیره ای در سلول های جانوری (برای ذخیرهء گلوکز اضافی)
      ■ذخیره در کبد و ماهیچه ها
      ■هیدرولیز در دستگاه گوارش ← گلوکز
    ▲سلولز :
      ■بیشترین ترکیب آلی طبیعت
      ■رشته ای و بدون انشعاب
      ■رشته های محکم در دیوارهء سلول های گیاهی
      ■الیاف= سلولز غذا
      ■فیبریل سلولزی= رشته های سلولز کنار هم ، غیر قابل گوارش در رودهء جانوران و موجب کار منظم روده ها و جلوگیری از بیماری های       گوارشی
      ■میکروب های رودهء گاو و موریانه: هیرولیز سلولز برای مصرف خود و جانوران میزبان ← غذای اصلی گاو و موریانه= سلولز
ارجاع به کتاب دوم  فصل ۴: در بخش سازش دستگاه گوارش علف خواران مطالب زیادی در مورد مکان های مختلف باکتری های تجزیه کنندهء سلولز در جانوران می آموزید.
ارجاع به کتاب پیش دانشگاهی فصل ۱۰: در این فصل می خوانیم «بعضی از تاژکداران جانور مانند (گروهی از آغازیان) به صورت هم زیست درون لوله گوارش موریانه ها زندگی و آنزیم های مورد نیاز برای هضم چوب ( سلولز ) را فراهم می کنند»
نکته ی بسیار مهم: اگر در یک لیوان آب و شکر بریزیم، شکر حل فیزیکی می شود. یعنی در لیوان «آب + مولکول های ساکارز» داریم. علت این است که هیدرولیز، یک واکنش شیمیایی است و برای انجام واکنش «ساکاروز + آب ← گلوگز + فروکتوز» نیاز به آنزیم ساکاراز داریم.
نکته ی  فعالیت۱.۱: «کاغذ عمدتاً از سلولز ساخته شده است»
نکته ی فعالیت۱.۲: به این جمله سؤال ۲ دقت کنید: «حل شدن نشاسته در آب مشکل تر از سایر کربوهیدرات ها است.»
به فعالیت احترام بگذارید…
فعالیت های فصل: بررسی فعالیت ۱.۱


۴) انواع ترکیبات آلی : لیپید ها ( آب گریز )
❶انواع:
لیپید ها به هشت گروه تقسیم می شوند که در کتاب به پنج گروه اشاره شده که عبارتند از: اسید های چرب ، اسیل گلیسرول (که تری گلیسرید یک مورد از آن می باشد) ، موم ها، فسفولیپید ها، استروئید ها
  ●اسید چرب:
تعریف اسید چرب: اسید های مونوکربوکسیلیک هستند. بنایراین هر اسیدچرب دارای یک زنجیره ی هیدروکربنی است که به یک عامل اسیدی یا گروه کربوکسیل متصل می باشد.
    ▲سیر شده: صاف، جامد، جانوری دارای پیوند یگانه، دارای حداکثر هیدروژن، مضر
    ▲سیر نشده: خمیده، مایع، دارای پیوند دوگانه یا سه گانه، فاقد حداکثر هیدروژن
zist1f14587
  ●تری گلیسرید (چربی)= ۳ مولکول اسید چرب + ۱ مولکول گلیسرول (پیوند بین COOH اسید چرب و OH گلیسرول)
تری گلیسرید جزء اسیل گلیسرول ها هستند (اسیل گلیسرول: استرهای گلیسرول با اسیدچرب می باشند)
  ●فسفو لیپید= ۲ مولکول اسید چرب + ۱ مولکول گلیسرول + ۱ گروه فسفات ← نقش: جزوه اصلی غشا
  ●موم ← آب گریزترین لیپید – پوشش مناسب برای بخش های جوان گیاهان و میوه ها
  ●استروئید ← مثال : کلسترول ← مادهء اولیه سایر استروئید ها مثل هورمون های استروئیدی – کاربرد در غشای سلول های جانوری
کلسترول عمده ترین استرول موجود در جانوران است .
zist1f15789
ارجاع به کتاب دوم فصل ۳: «بافت چربی نوعی بافت پیوندی است که وظیفهء آن ، عایق کردن بدن ، ذخیرهء انرژی ( از مهمترین وظایف ) و ضربه گیری است»
نکته: هر گرم چربی بیش از دو برابر یک گرم هیدرات کربن انرژی تولید می کند.
ارجاع به کتاب سوم فصل ۴: در مورد هورمون های استروئید در این صفحات می خوانید: «این هورمون ها دارای ساختار لیپیدی هستند و از کلسترول ساخته می شوند. این هورمون ها در لیپید حل می شوند و به راحتی از غشای سلول می گذرند». و مطالب دیگری که لازمهء درک آنها مطالعهء سایر مطالب فصل ۴ کتاب سوم است.


۵)انواع ترکیبات آلی: پروتئین ها (دارای نقش ساختاری و عملی در سلول)
ساختار پروتئین ها: آمینو اسید ها —– (اتصال با پیوند پپتیدی) —–> پلی پپتید ——– (پیچ و تاب و شکل فضایی ویژه) ——> پروتئین
پروتئین ها پلیمر های خطی از ۲۰ نوع آمینواسید هستند و در تمام اعمال زیستی نقش اساسی ایفا می کنند.
zist1f1547856
zistf1161478
❶انواع از نظر کاری:
  ●ساختاری ← تار عنکبوت، ابریشم، مو، ناخن، رباط، زردپی
ارجاع به کتاب پیش دانشگاهی فصل ۱: «کراتین یکی از پروتئین موست»
  ●منقبض شونده ← در ماهیچه ها
  ●ذخیره ای ← آلبومین موجود در سفیده تخم مرغ
ارجاع به کتاب سوم فصل ۹: «آلبومن بافتی سرشار از مواد غذایی است که رویان گیاه از آن تغذیه می کند». دقت کنید که آلبومین و آلبومن را با هم اشتباه نکنید.
  ●دفاعی ← پادتن
ارجاع به کتاب سوم فصل ۱: در این فصل انواع دیگری از پروتئین های دفاعی نیز مطرح شده اند از :«پروتئین های مکمل، اینترفرون و پرفورین»
  ●انتقال دهنده ← هموگلوبین
  ●نشانه ای ← هورمون های پروتئینی
ارجاع به کتاب سوم فصل ۴: در این فصل کتاب درسی، مطالب بسیاری در مورد هورمون های آمینو اسیدی و نحوهء عمل آنها مطالعه خواهید نمود.
  ●آنزیم ها (مهمترین پروتئین ها): وظیفه انجام یا تسریع واکنش های درون سلول در زمان مشخص
  ●گیرنده: پروتئین های که در نقش گیرنده در سلول عمل می کنند.
❷آنزیم ها:
  ●انواع:
    ▲درون سلولی: تسریع کارهای درون سلول و تنظیم کار دیگر آنزیم ها
    ▲برون سلولی: انجام کارهای خود در خارج سلول
  ●ویژگی های:
    ▲اکثرا پروتئینی
    ▲عمل اختصاصی
    ▲عدم تغییر در واکنش ها (فقط کاهش)
    ▲حساس به تغییرات شدید دما بالای ۴۵ درجه و PH (اکثرا در محیط خنثی فعالند)
ارجاع به کتاب دانشگاهی فصل ۳: در این فصل خواهید خواند: «برخی از مولکول های RAN می توانند شبیه آنزیم ها عمل کنند».
  ●روش عمل:
zist1f120210
  ●عوامل موثر در سرعت عمل آنزیم ها:
    ▲تسریع: گرمای متعادل (افزایش احتمال برخورد پیش ماده و جایگاه فعال) ، ویتامین ها و مواد معدنی (تسهیل اتصال)
    ▲کند کردن: سم ها مثل سیانید، ارسنیک و حشره کش ها و … (اشغال جایگاه فعال)
  ●استفاده از آنزیم ها:
    ▲خانه:
      ■لیپاز ← پودر لباسشویی
      ■پروتئاز ← پودر لباسشویی
    ▲صنعت :
      ■پروتئاز: نرم کردن گوشت، پوست کندن ماهی، زدودن موهای روی پوست جانوران، تجزیه پروتئین غذای کودکان
      ■آمیلاز (نشاسته ← قندهای شیرین): تهیه شکلات و آب میوه
      ■سلولاز: نرم کردن مواد گیاهی، خارج کردن پوستهء دانه
      ■کاتالاز: تهیه اسفنج
ارجاع به کتاب دوم فصل ۴: دراین فصل می خوانید که در ترشحات غدد بناگوشی (یکی از غدد ترشح کنندهء بزاق دهان) یک آمیلاز ضعیف به نام پتیالین وجود دارد که نشاسته را به مالتوز تبدیل می کند.
ارجاع به کتاب دوم فصل ۲: در این فصل می خوانید :«کاتالاز با سرعت بسیار H2O2 را به آب و اکسیژن تبدیل می کند». همچنین در این فصل خواهید خواند: «در پراکسی زوم ها در مجاورت شبکهء آندوپلاسمی قرار دارند، H2O2 به عنوان یک محصول فرعی تولید می شود و در همان جا به سرعت تجزیه می شود».
ارجاع به کتاب سوم فصل ۵: انواع ترکیبات آلی: نوکلئیک اسید ها
در این فصل توضیحاتی درمورد ساختار این دسته از مواد آلی مطالعه خواهید کرد، از جمله: انواع نوکلئیک اسید:
DNA (دئوکسی ریبونوکلئیک اسید) = قند پنتوزدئوکسی ریبوز + باز آلی (G , C , T , A) + فسفات
RNA (ریبونوکلئیک اسید) = قند پنتوز ریبوز + باز آلی (G , C , U , A) + فسفات
تعریف اسید های نوکلئیک: پلیمر های خطی هستند که واحد های سازنده آنها انواع نوکلئوتید می باشند.
zist1f125486عمیق تر یادبگیرید:
ویدیوهای آموزشی : ❷دِناتوره شدن پروتئین، ❸ نحوی عملکرد آنزیم ها
تصاویر آموزشی: ❶اسنپ شات ماکرومولکول های زیستی
به فعالیت احترام بگذارید…
فعالیت های فصل: بررسی فعالیت۱.۲ ،بررسی فعالیت ۱.۳


۶)متابولیسم (سوخت وساز)
❶کاتابولیسم (سوختن):
  ●شکستن مولکول های بزرگتر ← تشکیل مولکول های کوچکتر
  ●انژی زا (آزاد شدن انرژی در پیوند ها)
  ●مثال : تنفس سلولی، هیدرولز تجزیه پلی مر ها، تشکیل ADP از ATP
❷آنابولیسم (ساختن):
  ●اتصال چند مولکول کوچک به هم ← تشکیل مولکول های بزرگتر
  ●انژی خواه (نیازمند انرژی تشکیل پیوند)
  ●مثال: فتوسنتز، سنتزآبدهی، ساختن پلی مر، انتقال مواد در سلول ها، تبادل مواد با محیط، تولید ATP از ADP
❸ATP (انرژی رایج در سلول):
  ●ساختار:
    ▲آدنوزین= قند ریبوز + باز آلی آدنین (A)
    ▲۳ فسفات
  ●نحوی تولید انرژی:
zist1f1445
نکته: همانطور که در شکل می بینید، پیوند غنی از انرژی که با شکستن آنها انرژی لازم برای انجام واکنش های انژی خواه تولید می شود ، بین گروه های فسفات قرار دارد.
نکته: اولویت برای تجزیه به منظور تولید انرژی در سلول : گلوکز > چربی > پروتئین
نکته ی فعالیت: سؤال ۶ این فعالیت، سؤال مهمی است و باید به آن توجه داشته باشید. پاسخ این سؤال تری گلیسریدی است که اسیدهای چرب خمیده دارد چون این شکل معرف یک روغن مایع است درحالی که شکل اول معرف یک روغن جامد می باشد و می دانید که گوارش روغن های مایع آسان تر از گوارش روغن های جامد است.

________________________________________
منابع :
۱)جزوه ی آموزشی زیست شناسی ۱ موسسه گزینه دو
۲)بیوشیمی دکتر عبدالوهاب احسانی زنوز، فرشته بهمنی ، انتشارات پوران پژوهش
۳)تصاویر: بیولوژی کمپل ویرایش ۱۰، بیولوژی بروکر ویرایش ۲، زیست شناسی دوم دبیرستان
________________________________________
مشارکت در تکامل این مطلب:
زیست یاد همیشه در حال تکامل است و خوب می داند که هیچ اثری بدون اشکال نیست. ایرادهای متنی و مطالبی که به نظر شما نامفهوم هستند و توضیحات بیشتری نیاز دارند را از طریق بخش دیدگاه ها برای ما ارسال کنید تا آنها را در به روز رسانی های بعدی برطرف کنیم.
________________________________________
قدردانی از گردآورنده این مطلب:
اگر این مطلب برای شما مفید بود و از اینکه به آن با کیفیت مطلوب دست یافته اید خرسند هستید. می توانید از طریق کمک به موسسه های خیریه زیر از گردآورنده ی این مطلب قدردانی کنید. یکی از اهداف وب سایت کمک آموزشی زیست یاد کمک به موسسه های خیریه می باشد. لینک کمک به موسسه های خیریه :
help2help5

24 دیدگاه در“خلاصه فصل: مولکول های زیستی

  • ۱۳۹۵/۰۷/۰۱ در۱۹:۵۰
    پیوند یکتا

    دمتون گرم – دیگه خیالم از امتحانا راحته

    پاسخ
    • ۱۳۹۵/۰۷/۰۱ در۲۰:۳۱
      پیوند یکتا

      خدارو شکر
      موفق باشین

      پاسخ
    • ۱۳۹۵/۰۷/۱۱ در۱۲:۰۹
      پیوند یکتا

      سلام و خدا قوت. واقعا هرچه در تحسین سایتتون بگم قطره ای از دریا نگفتم فقط میتونم بگم ما به شما افتخار می کنیم و از خداوند متعال براتون سلامت و موفقیت ارزو می کنیم.

      پاسخ
      • ۱۳۹۵/۰۷/۱۵ در۱۴:۲۷
        پیوند یکتا

        سلام
        ممنون… موفق باشین

        پاسخ
  • ۱۳۹۵/۰۷/۰۵ در۱۸:۳۹
    پیوند یکتا

    با اجازتون یه سری از مطالبتون رو تو کانال تلگرام گذاشتم

    پاسخ
    • ۱۳۹۵/۰۷/۰۸ در۱۵:۰۴
      پیوند یکتا

      فقط ذکر منبع یادتون نره
      اینو از نظر اخلاقی گفتم چون قانون کپی رایت تو کشورمون نیست . ما هم تا جایی که امکان داره حتما منابع رو ذکر می کنیم…

      پاسخ
  • ۱۳۹۵/۰۹/۲۸ در۰۸:۲۰
    پیوند یکتا

    نکاتش فوق العادس واس کنکور

    خداخیرتون بده

    پاسخ
  • ۱۳۹۶/۰۳/۳۱ در۲۲:۴۰
    پیوند یکتا

    سلام.واقعا عالیه.امیدوارم عالی هم بمونه

    پاسخ
  • ۱۳۹۶/۰۴/۲۶ در۱۱:۱۱
    پیوند یکتا

    سلام من دانشجوی دندانپزشکی هستم مطالب سایت و ترکیبات عالی بودند اما متاسفانه برای امتحان کنکور کامل نیست

    پاسخ
    • ۱۳۹۶/۰۴/۲۶ در۱۶:۲۳
      پیوند یکتا

      سلام
      سپاس
      به نظرتون کدوم بخشا کامل نیست؟ ممنون میشیم پیشنهاداتون رو برام ارسال کنید…

      پاسخ
  • ۱۳۹۶/۰۵/۲۴ در۱۷:۳۷
    پیوند یکتا

    عالیه مخصوصا انیمیشن ها و نکته های کلیدی
    ممنون

    پاسخ
  • ۱۳۹۶/۰۷/۱۲ در۱۱:۳۰
    پیوند یکتا

    سلام خیلی عالی هستید من کلی از وقتم واسه خلاصه نویسی میرفت ولی شما مشکلمو حل کردید
    خیلی عالی مرسی

    پاسخ
    • ۱۳۹۶/۰۷/۱۲ در۱۲:۳۷
      پیوند یکتا

      سلام
      خدارو شکر
      دقیقا هدف ما هم اینکه شما خلاصه مخصوص خودتونو داشته باشین با صرف کمترین زمان…
      خواهش می کنم
      موفق باشین

      پاسخ
  • ۱۳۹۶/۰۷/۲۰ در۲۰:۲۸
    پیوند یکتا

    در تکمیل جدول مقایسه دو واکنش هیدرولیز و سنتز آبدهی برای کنکوری ها بد نیست اشاره کنیم که:
    الزاما محصول هر هیدرولیزی مونومر نیست
    و از طرف دیگه واکنش سنتز آبدهی هم الزاما ترکیب دو مونومر نیست( برای مثال یک پلی مر کوتاه با یک مونومر طی سنتز آبدهی میتونن بشن پلی مر بلندتر)

    پاسخ
  • ۱۳۹۶/۰۷/۲۰ در۲۰:۳۰
    پیوند یکتا

    استثنای لیپیدها در درشت مولکول و پلیمر بودن کوتین(موم)هستش ک پلیمری از اسیدهای چرب طویله.

    پاسخ
  • ۱۳۹۶/۰۷/۲۰ در۲۰:۴۳
    پیوند یکتا

    سایتتون دوس داشتنیه
    😍
    دمتون گرم و سرتون خوش
    ایندفعه نکاتی ک ب ذهنم رسید رو جهت تکمیل کارتون مینویسم
    قول همکاری میدم تو ترجمه و صداگذاری فیلما واسه تابستون آینده بعد کنکور انشالا

    پاسخ
  • ۱۳۹۷/۰۷/۰۲ در۱۷:۵۸
    پیوند یکتا

    سلام خسته نباشید ممنون از نکات خوبتون فقط یه نکته اینکه در ابتدای مطالب گفته شده که گوناگونی DNA و پروتئین زمینه گوناگونی جانوران است که جانوران اشتباهه باید بشه جانداران لطفا اصلاح شه

    پاسخ
    • ۱۳۹۷/۰۷/۰۲ در۱۹:۴۶
      پیوند یکتا

      سلام
      سپاس از شما به خاطر مشارکت در تکامل این مطلب
      اصلاح شد…

      پاسخ

دیدگاهتان را بنویسید

نوشتن نشانی وبسایت الزامی نیست. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

*لطفا جای خالی زیر را با یک عدد (مثل:3،2،1...) پر کنید تا ثابت شود شما یک ربات نیستید...

زیست یاد را در پیام رسان تلگرام دنبال کنید...عضویت در کانال تلگرامی زیست یاد
+