خلاصه فصل: هورمون ها و دستگاه درون ریز

نظر شما درباره ی این مطلب چیست؟ آیا آن را می پسندید؟

مفاهیم کلیدی در خلاصه فصل :
۱)هورمون ها
۲)غده= اندامی که سلول های آن موادی از خود ترشح می کنند.
۳)انواع هورمون ها
۴)غدد درونریز اصلی بدن
۵)تنظیم ترشح هورمون ها
________________________________________
راهنمای زیست یاد :
۱) علایم ترتیب بندی مطالب : ۱) ، ❶ ، ● ، ▲ ، ■ ، ◆ ، ○
۲) مطالب با رنگ: مطالب فصل کتاب درسی:برای دانش آموزان، مطالب مرتبط از فصل های دیگر کتاب های درسی:برای کنکوری ها، مطالب خارج از کتاب های درسی:برای توضیح بیشتر مطالب
________________________________________

۱)هورمون ها
❶اعمال:
  ●تنظیم فرآیندهای مختلف از قبیل رشد، نمو، رفتار و تولیدمثل
  ●ایجاد هماهنگی بین تولید، مصرف و ذخیره ی انرژی
  ●حفظ حالت پایدار بدن
  ●وادار کردن بدن به انجام واکنش در برابر محرک ها
ارجاع به کتاب دوم فصل ۷: به این جمله دقت کنید: «مجموعه اعمالی که در بدن جانداران پرسلولی برای حفظ پایداری محیط داخلی انجام می شود، هومئوستازی نام دارد.»
❷ویژگی ها:
  ●عمل اختصاصی
  ●مسیر حرکت و جابجایی هورمون: خون
  ●نوع هورمون + نوع سلول هدف ← تعیین دستور هورمون
❸تفاوت های هورمون با انتقال دهنده ی عصبی:
  ●پیک شیمیایی دستگاه درون ریز = هورمون
  ●پیک شیمیایی دستگاه عصبی = انتقال دهنده ی عصبی
  ●هورمون دارای اثرات کند و طولانی
  ●انتقال دهنده ی عصبی دارای عمل سریع و عمر کوتاه
  ●مسیر حرکت هورمون: سلول غده ی درون ریز ← مایع میان بافتی ← خون ← سلول هدف
  ●مسیر حرکت انتقال دهنده ی عصبی: نورون ← فضای سیناپسی ← سلول پس سیناپسی
نکته: برخی نورون ها دارای توانایی ترشح هورمون می باشند. برخی مواد هم به عنوان هورمون و هم به عنوان انتقال دهنده ی عصبی فعالیت دارند. ← مثال: اپی نفرین


۲)غده= اندامی که سلول های آن موادی از خود ترشح می کنند.
❶غدد درون ریز:
  ●کار: ترشح هورمون
  ●انواع: هیپوتالاموس، هیپوفیز، پینه آل (اپی فیز)، پاراتیروئید، تیموس، فوق کلیه، پانکراس، تخمدان و بیضه
❷سلول های درون ریز (در سایر اندام ها که ترشح هورمون یکی از وظایف فرعی آنها است):
  ●کار: ترشح هورمون
  ●مکان: در اندام های: مغز، معده، روده ی باریک، کلیه و قلب
نکته: دستگاه درون ریز = غدد درون ریز + سلول های درون ریز
ارجاع به کتاب دوم فصل ۴: در این صفحه از هورمون گاسترین نام برده شده که توسط غدد مجاور پیلور به خون ریخته می شود.
❸غدد برون ریز:
  ●کار: ترشح موادی به ساختارهای لوله مانند خود (مجرا) ← انتقال مواد به داخل یا خارج بدن
  ●مثال: غده های عرق، غدد بزاقی و غده های ترشح کننده ی آنزیم های گوارشی
  ●نکته: پانکراس:
    ▲بخش برون ریز: ساخت آنزیم های گوارشی و انتقال آنها به روده ی باریک
    ▲بخش درون ریز: ساخت هورمون های انسولین و گلوکاگون برای تنظیم قند خون
ارجاع به کتاب دوم فصل ۴: به خلاصه ای از اعمال بخش برون ریز پانکراس توجه کنید: «ترشح قوی ترین آنزیم های لوله ی گوارش به ابتدای دوازدهه» و «ترشح بیکربنات سدیم برای قلیایی کردن محیط و از بین بردن اثر اسیدی کمیوس معده که بیشتر آن در روده دوباره جذب می شود.»
نکته شکل ۴.۲: در این شکل اولاً به جای غده ها نسبت به هم توجه کنید برای مثال غده هیپوفیز در زیر هیپوتالاموس و جلوی ساقه ی مغز قرار گرفته، همچنین غده ی پینه آل بین مخچه و ساقه ی مغز واقع شده و نیز غده ی پانکراس پایین تر از غده های فوق کلیه می باشد و نکاتی از این قبیل. ثانیاً در متن فصل ۴ در مورد غده تیموس توضیحی داده نشده لذا از همین جا به کتاب سوم صفحه ۱۱ رجوع کنید. در این صفحه می خوانید که تیموس غده ای است در جلوی نای و پشت جناغ که محل تکامل یافتن لنفوسیت های T می باشد.


۳)انواع هورمون ها
❶هورمون های آمینو اسیدی (آمینو اسید تغییر شکل یافته یا پروتئین):
  ●ویژگی: نامحلول در چربی
  ●محل گیرنده: بر سطح غشای سلول هدف (غیر از هورمون های تیروئیدی)
  ●شیوه ی عمل: اتصال هورمون (پیک نخستین) به گیرنده ← تغییر شکل مولکول گیرنده (پروتئینی) ← ایجاد ماده ای در داخل سلول (پیک   دومین) ← فعال یا غیرفعال شدن آنزیم یا آنزیم ها ← تغییر فعالیت سلول هدف
  ●مثلاً برای هورمون گلوکاگون:
    ▲پیک دومین: AMP حلقوی
    ▲فعالیت= تجزیه ی گلیکوژن به گلوکز
ارجاع به کتاب دوم فصل۱: با توجه به مطالب این صفحه، پروتئین های نشانه ای همان هورمون های آمینو اسیدی هستند.
❷هورمون های استروئیدی (ساخته شده از کلسترول)
  ●ویژگی: محلول در لیپید
  ●محل گیرنده: در سیتوپلاسم یا هسته ی سلول هدف (گیرنده ی تیروکسین (هورمون آمینواسیدی تیروئید) هم داخل هسته است.)
ارجاع به کتاب دوم فصل ۱: با توجه به مطالب این صفحه ساختار همه ی استروئیدها یکسان و شبیه کلسترول است. همچنین مصارف کلسترول عبارتند از کاربرد در غشای سلول جانوری و کاربرد در تولید سایر استروئیدها.
ارجاع به کتاب دوم فصل ۲: این نکته ی مهم از این صفحه را به یاد بیاورید که هورمون های استروئیدی در شبکه ی آندوپلاسمی صاف تولید می شوند.
عمیق تر یادبگیرید:
ویدیو های آموزشی: ❶ پیام ثانویه AMP حلقوی (cAMP)، ❷ مکانیسم عمل هورمون های استروئیدی، ❸ گیرنده های داخل غشایی (آلدسترون)


۴)غدد درون ریز اصلی بدن
❶هیپوتالاموس:
  ●وظایف:
    ▲کنترل ترشح اولیه ی بسیاری از هورمون ها
    ▲هماهنگ کردن فعالیت های دستگاه عصبی و دستگاه درون ریز
    ▲تنظیم دمای بدن، فشار خون و احساسات
  ●انواع هورمون ها:
    ▲ترشح هورمون های آزاد کننده به رگ های خونی بین هیپوتالاموس و هیپوفیز←تولید و ترشح هورمونی خاص توسط هیپوفیز پیشین
    ▲ترشح هورمون های مهار کننده به رگ های خونی بین هیپوتالاموس و هیپوفیز←کاهش ترشح هورمونی خاص توسط هیپوفیز پیشین
    ▲تولید هورمون اکسی توسین در هیپوتالاموس←ذخیره در هیپوفیز پسین برای خروج شیر از غدد پستانی و انقباضات رحم در هنگام زایمان
    ▲تولید هورمون ضد ادراری در هیپوتالاموس←ذخیره در هیپوفیز پسین برای تغلیظ ادرار و حفظ آب در بدن
❷هیپوفیز:
  ●بخش ها:
    ▲پیشین:
      ■ترشح بیشترین تعداد هورمون
      ■ارتباط با هیپوتالاموس از طریق رگ خونی
    ▲پسین:
      ■ارتباط با هیپوتالاموس به طور مستقیم (از طریق آکسون های نورون های هیپوتالاموس)
    ▲میانی
  ●روش کار هورمون ها:
    ▲تأثیر روی غده ی درون ریز دیگر ← ترشح هورمونی خاص از آن غده
    ▲تأثیر مستقیم روی سلول های هدف
  ●انواع هورمون ها:
    ▲تحریک کننده ی غده ی فوق کلیه
    ▲ FSH
    ▲ LH
    ▲پرولاکتین
    ▲هورمون رشد
    ▲هورمون تحریک کننده ی تیروئید
    ▲هورمون ضد ادراری (ADH)
    ▲اکسی توسین
توجه: بد نیست نگاهی به مطالب جدول ۴-۱ صفحه ۹۰ بیاندازید و با آنها آشنا باشید.
نکته شکل ۴.۶: این شکل، شکلی فوق العاده مهم است و باید به آن توجه ویژه ای داشته باشید. اولاً باید بدانید که هر یک از رگ های مشخص شده سرخرگ است یا سیاهرگ. ثانیاً همانطور که مشاهده می کنید، قسمت رابط بین هیپوتالاموس و هیپوفیز فقط سرخرگ دارد و ادامه این سرخرگ ها هم به هیپوفیز پیشین وارد می شود. و در آخر به عبارت «سلول های درون ریز» هم توجه داشته باشید.
نکته: هیپوتالاموس و هیپوفیز مرکز اصلی کنترل سایر غدد درون ریز هستند.
❸تیروئید:
  ●وظایف:
    ▲تنظیم سوخت و ساز و نمو
    ▲رشد طبیعی مغز، ماهیچه ها و استخوان ها در کودکان
    ▲افزایش هوشیاری در بزرگسالان
  ●جنس هورمون ها: آمینو اسیدهای تغییر یافته (ید + آمینو اسید تیروزین)
  ●بیماری ها:
    ▲گواتر= غده ی تیروئید بزرگ
      ■راه پیشگیری: افزودن ید به نمک طعام
    ▲کم کاری تیروئید (هیپو تیروئیدیسم):
      ■اثرات در کودکان: کاهش رشد، عقب افتادگی ذهنی یا هر دو
      ■اثرات در بزرگسالان: کمبود انرژی، خشکی پوست و افزایش وزن
    ▲پرکاری تیروئید (هیپر تیروئیدیسم):
      ■اثرات: بی قراری، اختلالات خواب، افزایش ضربان قلب و کاهش وزن
  ●تنظیم مقدار کلسیم ← هورمون کلسی تونین:
    ▲کار: افزایش رسوب کلسیم در بافت استخوان ← کاهش کلسیم خون
نکته: فوائد کلسیم: کاربرد در انقباض ماهیچه ها و نیز ترشح برخی مواد از سلول ها
ارجاع به کتاب دوم فصل ۶: در انتهای این صفحه می خوانید که وجود ویتامین K و کلسیم برای انجام روند انعقاد خون لازم است و این یکی دیگر از کاربردهای مطرح شده در کتب زیست دبیرستان برای کلسیم است.
نکته شکل ۴.۷: محل غده ی تیروئید زیر حنجره و جلوی نای می باشد.
❹پاراتیروئید (۴ غده در پشت تیروئید):
  ●کار: ترشح هورمونی برای افزایش کلسیم خون از طریق:
    ▲تجزیه ی بافت استخوان
    ▲افزایش باز جذب کلسیم در کلیه
    ▲فعال کردن ویتامین D ← افزایش جذب کلسیم در روده
ارجاع به کتاب دوم فصل ۴: در این صفحه در مورد ویتامین D می خوانید که این ویتامین محلول در چربی است و لذا همراه با ذرات چربی از راه رگ لنفی جذب می شود.
❺فوق کلیه:
  ●بخش مرکزی (ترشح هورمون های ستیز و گریز):
    ▲اپی نفرین (آدرنالین)
    ▲نور اپی نفرین (نور آدرنالین)
    تاثیر دو مورد قبل: افزایش ضربان قلب، فشار خون، قند خون و جریان خون به قلب و شش ها
  ●بخش قشری:
    ▲کورتیزول ← افزایش انرژی در دسترس بدن، افزایش گلوکز خون، شکستن پروتئین ها برای تولید انرژی، سرکوب سیستم ایمنی (مقادیر     زیاد کورتیزول)
ارجاع به کتاب سوم فصل۱: به این جمله توجه کنید که به افراد گیرنده ی عضو (در پیوند اعضا) داروهایی می دهند که فعالیت دستگاه ایمنی آنها را تا حدی کاهش دهند.
    ▲آلدوسترون:
      ■کاهش دفع سدیم در کلیه ها ← افزایش غلظت سدیم خون ← افزایش فشار خون
      ■افزایش دفع پتاسیم در کلیه ها
نکته: مقایسه ی دیرپایی و آهستگی واکنش در مواقع اضطراری: قشری فوق کلیه > مرکزی فوق کلیه > اعصاب سمپاتیک
❻پانکراس (بخش درون ریز= جزایر لانگرهانس):
  ●انواع هورمون:
    ▲انسولین (تنها هورمون کاهنده ی قند خون):
      ■افزایش تولید و تجمع گلیکوژن در کبد ← کاهش قند خون
      ■جذب گلوکز توسط ماهیچه ها و تبدیل آن به گلیکوژن ← افزایش انرژی
    ▲گلوکاگون:
      ■تبدیل گلیکوژن کبد به گلوکز ← افزایش قند خون
  ●دیابت شیرین:
    ▲انواع:
      ■نوع یک (وابسته به انسولین):
         ◆یک بیماری ارثی خود ایمنی (حمله ی دستگاه ایمنی به جزایر لانگرهانس ← کاهش توانایی تولید انسولین)
         ◆شیوع کمتر
         ◆قبل از ۲۰ سالگی
         ◆تزریق روزانه ی انسولین ← از بین رفتن علائم بیماری
      ■نوع دو (غیر وابسته به انسولین):
         ◆کاهش تعداد گیرنده های انسولین (مقدار انسولین خون بیش از مقدار طبیعی)
         ◆شیوع بیشتر
         ◆بعد از ۴۰ سالگی و بر اثر چاقی و عدم تحرک در افراد دارای زمینه ی ارثی
         ◆ورزش، مراعات رژیم غذایی و دارو ← کنترل بیماری
    ▲مراحل مشترک بین هر دو نوع بیماری: افزایش گلوکز خون ← دفع گلوکز اضافی توسط کلیه ها ← دفع آب به دنبال دفع گلوکز ← افزایش     حجم ادرار و تشنگی ← استفاده از چربی ها و پروتئین ها برای تولید انرژی در سلول ها ←تولید محصولات اسیدی و کاهش PH خون ← اغما     ← مرگ
نکته ی فعالیت ۴.۱: این فعالیت جملات مهم بسیاری دارد و باید خوب آنها را بررسی کنید. برای مثال اینکه «قندهای ساده، سریع قند خون را بالا می برند و لذا موجب تولید انسولین می شوند که خود باعث کاهش قند خون می شود.» همچنین این نکته که «به افرادی که قند خون آنها پایین تر از حد طبیعی است توصیه می شود در روز ۶ وعده غذا بخورند و در غذای آنها قندهای ساده کم باشد و یا اصلاً موجود نباشد.» و نکات دیگری در متن سؤالات و نمودار که توجه به آنها ضروری به نظر می رسد.
❼پینه آل:
  ●وظیفه: ترشح هورمون ملاتونین در پاسخ به تاریکی ← مؤثر در ایجاد ریتم های شبانه روزی
نکته ی بسیار مهم: در حل تست های مختلف با سؤالاتی مواجه می شوید که برای حل آنها باید انواع هورمون های پروتئینی و استروئیدی را بدانید، لذا به این نکته خوب توجه کنید و آنرا به خاطر بسپارید: تنها هورمون های بخش قشری فوق کلیه (آلدوسترون و کورتیزول) و هورمون های جنسی (استروژن، پروژسترون و تستوسترون) استروئیدی می باشند و سایر هورمون ها همگی پروتئینی هستند.
ارجاع به کتاب سوم فصل ۱۱: در فصل ۱۱ هورمون های LH و FSH و اعمال آنها و رابطه ی آنها با هورمون تستوسترون (هورمون جنسی مردانه) بررسی شده است.همچنین در صفحات ۲۴۱ تا ۲۴۳ هورمون های FSH ،LH، استروژن و پروژسترون در دستگاه تولید مثلی زن بررسی شده اند. از آنجایی که اعمال و روابط این هورمون ها و تأثیر آنها بر یکدیگر بسیار پیچیده است، می توانید برای کسب اطلاعات بیشتر به فصل ۱۱ رجوع کنید.
عمیق تر یادبگیرید:
ویدیو های آموزشی: عمل هورمون گلوکوکورتیکوئید (کورتیزول زیر مجموعه ی گلوکوکورتیکوئید)، مکانیسم عمل تیروکسین (نوعی هورمون ترشح شده از تروئید)، عمل اپی نفرین بر روی سلول های کبد


۵)تنظیم ترشح هورمون ها
❶توسط پیام عصبی
❷توسط مکانیسم خود تنظیمی (براساس مقدار هورمون در خون):
  ●خود تنظیمی منفی (رایج تر): افزایش هورمون در خون ← کاهش تولید و ترشح هورمون و برعکس
    ▲نتیجه ی خود تنظیمی منفی: ثابت ماندن مقدار کلی هورمون در خون
  ●خود تنظیمی مثبت: افزایش هورمون در خون ← افزایش تولید و ترشح هورمون و برعکس
عمیق تر یادبگیرید:
ویدیو های آموزشی: خود تنظیمی مثبت و منفی، ارتباطات هورونی


چقدر یادگرفته اید ؟؟؟
سوال های آموزشی: سوال های نهایی ۹۰ تا ۹۵ فصل هورمون و دستگاه درون ریز
تست های آموزشی :۱) تست های غیرترکیبی کنکور ۹۰ تا ۹۵ فصل هورمون و دستگاه درون ریز

________________________________________
منابع :
۱) جزوه ی آموزشی زیست شناسی ۲ موسسه گزینه دو
۲) تصاویر : بیولوژی بروکر ویرایش ۲
________________________________________
مشارکت در تکامل این مطلب:
زیست یاد همیشه در حال تکامل است و خوب می داند که هیچ اثری بدون اشکال نیست. ایرادهای متنی و مطالبی که به نظر شما نامفهوم هستند و توضیحات بیشتری نیاز دارند را از طریق بخش دیدگاه ها برای ما ارسال کنید تا آنها را در به روز رسانی های بعدی برطرف کنیم.
________________________________________
قدردانی از گردآورنده این مطلب:
اگر این مطلب برای شما مفید بود و از اینکه به آن با کیفیت مطلوب دست یافته اید خرسند هستید. می توانید از طریق کمک به موسسه های خیریه زیر از گردآورنده ی این مطلب قدردانی کنید. یکی از اهداف وب سایت کمک آموزشی زیست یاد کمک به موسسه های خیریه می باشد. لینک کمک به موسسه های خیریه :
help2help5

5 دیدگاه در“خلاصه فصل: هورمون ها و دستگاه درون ریز

  • ۱۳۹۶/۰۳/۱۶ در۱۳:۵۷
    پیوند یکتا

    سلام.سپاس برای زحمتی که برای ما میکشین.ببخشید من یه سوالی داشتم.در خلاصه درس شما نوشتین تولید و ذخیره هورمون ضدادراری و اکسی توسین در هیپوفیز پسین صورت میگیره.مگه تولیدش در هیپوتالاموس نبود؟ذخیره در هیپوفیز.

    پاسخ
    • ۱۳۹۶/۰۳/۱۶ در۱۸:۰۶
      پیوند یکتا

      سلام
      سپاس از شما که سعی می کنید در تکامل این مطلب مشارکت کنید…
      بله کاملا درسته… بخشی از متن کتاب: ((سلول هاى عصبى هیپوتالاموس دو هورمون مى سازند که در هیپوفیز پسین ذخیره و در هنگام لزوم آزاد مى شوند. این دو هورمون عبارت اند از: اُکسى توسین و هورمون ضدادرارى.))
      ما هم در خلاصه فصل این مطلب رو دقیق آوردیم:
      ❶((هیپوتالاموس)):
      ●وظایف:
      .
      .
      .
      ●((انواع هورمون ها)):
      .
      .
      ▲ ((تولید و ذخیره هورمون اکسی توسین در هیپوفیز پسین برای خروج شیر از غدد پستانی و انقباضات رحم در هنگام زایمان))
      ▲((تولید و ذخیره ی هورمون ضد ادراری در هیپوفیز پسین برای تغلیظ ادرار و حفظ آب در بدن))
      منظور ما این بوده تولید در هیپوتالاموس (زیر مجموعه انواع هورمون ها، قسمت هپوتالاموس) و ذخیره در هیپوفیزپسین…
      ولی از جهتی نظر شما درسته …مطلب یه طوریه که شاید مخاطب احساس کنه منظور ما اینکه تولید و ذخیره هر دو در هیپوفیز پسین اتفاق می افته…
      به خاطر همین هم یه اصلاحاتی انجام شد…
      سپاس

      پاسخ
  • ۱۳۹۶/۰۶/۲۸ در۱۲:۲۵
    پیوند یکتا

    عااااااالیه ممنون که به فکر کنکوری هاهستین

    پاسخ

دیدگاه ها

نوشتن نشانی وبسایت الزامی نیست. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

*لطفا جای خالی زیر را با یک عدد (مثل:3،2،1...) پر کنید تا ثابت شود شما یک ربات نیستید...

«یادداشت های زیستی» زیست یاد ، مطابق با کتاب های جدید زیست شناسی
+