خلاصه فصل: ویروس ها و باکتری ها

نظر شما درباره ی این مطلب چیست؟ آیا آن را می پسندید؟
63+

مفاهیم کلیدی در خلاصه فصل:
۱)ویروس ها
۲)باکتری ها
________________________________________
راهنمای زیست یاد :
۱) علایم ترتیب بندی مطالب : ۱) ، ❶ ، ● ، ▲ ، ■ ، ◆ ، ○
۲) مطالب با رنگ: مطالب فصل کتاب درسی:برای دانش آموزان، مطالب مرتبط از فصل های دیگر کتاب های درسی:برای کنکوری ها، مطالب خارج از کتاب های درسی:برای توضیح بیشتر مطالب
________________________________________
۱)ویروس ها
❶ ویژگی ها:
  ●زنده نیستند (فاقد رشد، هومئوستازی و متابولیسم)
  ●دارای میزبان اختصاصی بر حسب منشاء ویروس (خروج قطعاتی از نوکلئیک اسید از سلول ← تشکیل ویروس)
  ●ورود ویروس به سلول به خودی خود مضر نیست ← آشکاری زیان ویروس ها بعد از همانندسازی
ارجاع به کتاب دوم فصل۷: هومئوستازی عبارت است از مجموعه اعمالی که در بدن جانداران پرسلولی، برای حفظ پایداری محیط داخلی انجام می شوند.
❷ساختار:
  ●کپسید (پوشش پروتئینی):
    ▲کار: احاطه ی ماده ی ژنتیک
    ▲انواع:
      ■مارپیچی (میله مانند) ← TMV
      ■چند وجهی (کروی شکل) ← آدنو ویروس (کار آمدترین شکل کپسید جهت گنجاندن ژنوم= ۲۰ وجهی مثلثی)
نکته: ساختار باکتریوفاژ= کپسید چند وجهی + دم مارپیچی
  ●ماده ی ژنتیک:
    ▲ HIV ←RNA، آنفلوانزا، هاری
    ▲ DNA ← آبله مرغان، زگیل
  ●پوشش (در برگیرنده ی کپسید):
    ▲کار: کمک به ورود ویروس به سلول میزبان
    ▲جنس: پروتئین + گیلکوپروتئین + لیپید ← از میزبان قبلی تامین شده اند.
    ▲در بسیاری از ویروس ها مانند آنفولانزا
  ●آنزیم مخصوص: در بعضی از ویروس ها ← آنزیم های لازم برای متابولیسم را ندارند.
❸نحوه ی آلوده سازی (ورود ویروس یا ماده ی ژنتیک آن به سلول):
  ●ویروس آلوده کننده ی باکتری (باکتریوفاژ): سوراخ دیواره ی سلولی باکتری و تزریق نوکلئیک اسید به درون آن
  ●ویروس سلول های گیاهی: ورود از راه شکاف های کوچک دیواره ی سلولی
  ●ویروس های جانوری: آندوسیتوز
ارجاع به کتاب پیش دانشگاهی فصل ۲: از باکتریوفاژها به عنوان ویکتور در مهندسی ژنتیک استفاده می شود.
❹ چرخه زندگی ویروس:
  ●چرخه لیتیک:
    ▲همانند سازی ویروس بلافاصه بعد از آلوده کردن سلول میزبان همراه با تخریب سلول میزبان
    ▲ورود ژن های ویروسی به سلول میزبان ← تولید ژن ها و پروتئین های ویروسی (مثل کپسید) توسط ژن های ویروسی با استفاده از امکانات     سلول میزبان ← ویروس های کامل
  ●چرخه لیزوژنی:
    ▲همانندسازی ژنوم ویروسی بدون تخریب سلول میزبان
    ▲ورود ژن های ویروسی به سلول میزبان ← ورود ژن ویروسی به درون کروموزوم میزبان به حالت پرو ویروس —(تغییر در محیط)—> ورود     ویروس به چرخه ی لیتیک
    ▲مثال: ویروس تبخال پنهان شده در اعصاب صورت، دارای چرخه ی لیزوژنی است —(فشار روحی یا تب)—> ورود به چرخه ی لیتیک
❺ سایر عوامل بیماری زای غیرزنده:
  ●پریون (پروتئین بدون نوکلئویک اسید)
    ▲پریون بیماری زا= پروتئین تغییر شکل یافته ی فاقد توانایی انجام کار ولی بیماری زا —(تماس با پریون طبیعی)—> تغییر شکل پریون     طبیعی به پریون بیماری زا
    ▲پریون اولین بار عامل یک بیماری گوسفندی و بعد، عامل جنون گاوی نیز شناخته شد.
  ●ویروئید (RNA تک رشته ای بدون کپسید):
    ▲از عوامل مهم بیماری زایی در گیاهان
❻توضیح بیشتری در مورد ویروس HIV:
  ●راه های انتقال= رابط جنسی، تزریق یا سوزن آلوده یا انتقال خون، از مادر به کودک در دوران بارداری، زایمان و یا شیردهی
  ●اجزاء: پوشش، کپسید، گلیکوپروتئین موجود در پوشش (برای شناسایی گلبول های سفید آدمی)، ۲ مولکول RNA تک رشته ای ، آنزیم   رونوشت بردار معکوس (RNA—(رونویسی)–> DNA)
ارجاع به کتاب سوم فصل ۱: ویروس HIV گروه خاصی از لنفوسیت های T را که در دفاع نقش دارند، مورد تهاجم قرار می دهد و دوره ی کمون بیماری ایدز از ۶ ماه تا ۱۰ سال و بیشتر از آن است.
ارجاع به کتاب پیش دانشگاهی فصل ۲: با توجه به مطالب این فصل، در می یابند که آبله، فلج اطفال، هپاتیت، آبله گاوی و هرپس تناسلی نیز بیماری هایی ویروسی هستند.
عمیق تر یادبگیرید:
ویدیو های آموزشی: ❶ روش های ورود ویروس های جانوری به سلول میزبان، ❷ مکانیسم خروج ویروس، ❸ همانندسازی رترو ویروس در سلول میزبان، ❹ چرخه زندگی فاژ T۲، ❺ ویروس HIV، ❻ پریون


۲)باکتری ها
❶تفاوت باکتری ها با یوکاریوت ها:
  ●هسته ی سازمان یافته ندارند.
  ●دارای اندازه ی کوچکتر
  ●به صورت تک سلولی یا کلونی (سیتوپلاسم آن ها با هم ارتباط مستقیمی ندارد)
  ●دارای کروموزوم حلقوی
  ●دارای تولید مثل با تقسیم دوتایی
  ●دارای تاژک متشکل از یک تار پروتئینی برای حرکت و پیلی (ضخیم تر و کوتاه تر از تاژک) برای چسباندن به سطوح و هم یوغی (انتقال ماده ی   ژنتیک (مانند ژن های مقاومت به آنتی بیوتیک) از باکتری پیلی دار به باکتری فاقد پیلی)
  ●دارای توانایی های متابولیسمی متعدد (چند نوع فرآیند بی هوازی و هوازی)
ارجاع به کتاب دوم فصل ۲: به این جمله توجه کنید: «آشکارترین تفاوت سلول های پروکاریوتی و یوکاریوتی این است که اندامک های گوناگونی در سیتوپلاسم سلول های یوکاریوتی وجود دارد.»
❷ تقسیم بندی مختلف باکتری ها:
  ●تقسیم بندی بر اساس شکل ساختار:
    ▲شکل هر باکتری به تنهایی: باسیلوس (میله ای)، کوکوس (کروی)، اسپیریلیوم (مارپیچی)
    ▲شکل دسته ی باکتری ها: استرپتو(رشته ای)، استافیلو (خوشه ای)
  ●تقسیم بندی بر اساس نوع دیواره سلولی و رنگ پذیری دیواره با رنگ آمیزی گرم (اهمیت از نظر حساسیت به آنتی بیوتیک ها):
    ▲گرم مثبت، دارای لایه ی پپتیدوگلیکان ضخیم تر ← مقاوم به رنگ بری الکل ← بنفش رنگ
    ▲گرم منفی، دارای لایه ی پپتیدوگلیکان نازک تر ← شسته شدن رنگ بنفش با الکل ← صورتی رنگ
نکته: اندوسپور= دیواره ی ضخیم دور تا دور کروموزوم و کمی سیتوپلاسم و مقاوم به تنش های محیطی با قابلیت رویش مجدد سال ها پس از تشکیل
  ●تقسیم بندی باکتری ها برحسب شیوه ی کسب انرژی:
    ▲اتوتروف ها:
      ■فتواتوتروف:
        ◆غیر گوگردی ارغوانی: منبع الکترون= ترکیبات آلی مانند اسیدها و کربوهیدرات ها
        ◆گوگردی سبز ← بی هوازی اند و منبع الکترون= ترکیبات گوگردی مانند H2S
        ◆گوگردی ارغوانی ← بی هوازی اند و منبع الکترون= ترکیبات گوگردی مانند H2S
        ◆سیانوباکتری: معمولا به صورت زنجیره ای از سلول ها درون کپسول ژله مانند پیوسته و غالبا تثبیت کننده ی نیتروژن
نکته ی شکل ۹.۷: در مورد ساختار آنابنا (یک سیانوباکتری تثبیت کننده ی نیتروژن) در زیرنویس شکل به این نکته توجه داشته باشید:« ۲ سلول نارنجی رنگی که در شکل می بینید، تثبیت نیتروژن انجام می دهند.»
      ■شیمیواتوتروف:
        ◆به دست آوردن الکترون از مولکول های غیر آلی مانند H2S و NH3
        ◆مثال:نیتروزوموناس و نیتروباکتر ← نقش : شوره گذاری= تبدیل آمونیاک به وسیله ی اکسیداسیون به نیترات (رایج ترین شکل         نیتروژن مورد استفاده در گیاهان)
    ▲هتروتروف (بیشتر باکتری ها):
      ■نقش:
        ◆همراه با قارچ ها از تجزیه کنندگان اصلی
        ◆تولید بوی خاک
        ◆اکثرا هوازی (بعضی هم در حضور و یا نبودن اکسیژن زندگی می کنند)
      ■مثال ها:
        ◆مفید:
          ○استرپتومایسز: نوعی باکتری رشته ای در خاک با نقش در آنتی بیوتیک سازی
          ○ریزوبیوم: زندگی روی غده ی ریشه ی گیاهان تیره ی پروانه واران (سویا، لوبیا، بادام زمینی، یونجه، شبدر) با نقش در تثبیت نیتروژن
        ◆مضر:
          ○استافیلوکوکوس اورئوس: ایجاد مسمومیت غذایی (تهوع، استفراغ و اسهال) با ترشح سم به درون مواد غذایی
❸ روش های بیماری زایی:
  ●میزبان= غذا:
    ▲مایکوباکتریوم توبر کلوسیز ← سل (بیماری ششی)
    ▲پروپیونی باکتریوم آکنس ← جوش صورت (دوره بلوغ ← افزایش چربی در غدد چربی پوست ← افزایش باکتری های درون غده ها ← مسدود     شدن منافذ خروج چربی پوست ← جوش)
  ●ترشح توکسین باکتریایی (سم):
    ▲کورینه باکتریوم دیفتریا (گرم مثبت) ← دیفتری (رشد باکتری در گلو ولی اثر توکسین بر قلب، اعصاب، کبد و کلیه)
    ▲استافیلوکوکوس اورئوس (گرم مثبت) ← شایع ترین نوع مسمومیت غذایی (تهوع، اسفراغ و اسهال)
    ▲کلستریدیوم بوتولینم ← بوتولیسم (اثر توکسین بر دستگاه عصبی ← دوبینی و فلج شدگی ← مرگ بر اثر ناتوانی در تنفس)
نکته: باکتری های گرم منفی اندوتوکسین (نوعی توکسین) ترشح می کنند. ← تب، درد عضلانی و لرز
❹ راه های مبارزه با باکتری ها:
  ●آب جوش
  ●مواد شیمیایی
  ●آنتی بیوتیک ها (با تداخل در فرآیند سلولی ← عدم تاثیر بر ویروس ها)
    ▲مثال: قارچی از سرده ی پنی سیلیوم ← پنی سیلین ← درمان بیماری های باکتری هایی مثل ذات الریه، از بین بردن استافیلوکوکوس     اورئوس و…
ارجاع به کتاب پیش دانشگاهی فصل ۱۱: آنتی بیوتیک پنی سیلین توسط بعضی از گونه های پنی سیلیوم تولید می شود.گونه های پنی سیلیوم جزء اعضای شاخه ی دئوترومیست ها (شاخه ای از قارچ ها) می باشند.
ارجاع به کتاب سوم فصل ۵:  عامل بیماری ذات الریه، باکتری به نام « استرپتوکوکوس نومونیا» می باشد که خود دارای ۲ نوع (سویه) با کپسول پلی ساکاریدی و بدون کپسول می باشد که فقط اولی قادر به بیماری زایی در انسان است.
❺ استفاده مفید از باکتری ها:
  ●تولید غذاهای تخمیری از قبیل ماست، پنیر و سرکه
  ●گونه هایی از کلستریدویوم: تولید استون و بوتانول
  ●استخرج معادن: گوگرد سنگ های معدن —(باکتری های شیمیواتوتروف)—> گوگرد محلول← اسخراج عنصر مورد نظر (مس و اورانیوم)
  ●پاکسازی آلودگی های نفتی و شیمیایی توسط باکتری های متابولیزه کننده ی این مواد
عمیق تر یادبگیرید:
ویدیو های آموزشی: ❼ تاژک باکتری، ❽ هم یوغی (conjugation)، ❾ اشکال سلول های پروکاریوتی،  رنگ آمیزی گرم، تشکیل اسپور باکتری،  تشکیل غده ها بر روی ریشه گیاهان


چقدر یادگرفته اید ؟؟؟
سوال های آموزشی: سوال های نهایی ۹۲ تا ۹۵ فصل ویروس ها و باکتری ها
تست های آموزشی :۱) تست های غیرترکیبی کنکور ۹۰ تا ۹۵ فصل ویروس ها و باکتری ها

________________________________________
منابع :
۱) جزوه ی آموزشی زیست شناسی پیش دانشگاهی موسسه گزینه دو
________________________________________
مشارکت در تکامل این مطلب:
زیست یاد همیشه در حال تکامل است و خوب می داند که هیچ اثری بدون اشکال نیست. ایرادهای متنی و مطالبی که به نظر شما نامفهوم هستند و توضیحات بیشتری نیاز دارند را از طریق بخش دیدگاه ها برای ما ارسال کنید تا آنها را در به روز رسانی های بعدی برطرف کنیم.
________________________________________
قدردانی از گردآورنده این مطلب:
اگر این مطلب برای شما مفید بود و از اینکه به آن با کیفیت مطلوب دست یافته اید خرسند هستید. می توانید از طریق کمک به موسسه های خیریه زیر از گردآورنده ی این مطلب قدردانی کنید. یکی از اهداف وب سایت کمک آموزشی زیست یاد کمک به موسسه های خیریه می باشد. لینک کمک به موسسه های خیریه :
help2help5

6 دیدگاه در“خلاصه فصل: ویروس ها و باکتری ها

  • ۱۳۹۶/۱۲/۰۵ در۲۲:۱۶
    پیوند یکتا

    ممنون از سایت زیباتون.
    واقعا به دردم خوردن

    پاسخ
  • ۱۳۹۷/۰۱/۱۹ در۱۷:۳۶
    پیوند یکتا

    ممنون به خواطر مطالبتون اگه سایت هایی مثل شما نبود موسسات بیشتر مردم رو سر کیسه میکردن اجرتون با خدا

    پاسخ

دیدگاه ها

نوشتن نشانی وبسایت الزامی نیست. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

*لطفا جای خالی زیر را با یک عدد (مثل:3،2،1...) پر کنید تا ثابت شود شما یک ربات نیستید...

به کانال سروش زیست یاد بپیوندید...عضویت در کانال سروش زیست یاد
+