خلاصه فصل: پویایی جمعیت ها و اجتماعات زیستی

نظر شما درباره ی این مطلب چیست؟ آیا آن را می پسندید؟

مفاهیم کلیدی در خلاصه فصل :
۱) جمعیت
۲)روابط بین گونه ها
۳) کنام
________________________________________
راهنمای زیست یاد :
۱) علایم ترتیب بندی مطالب : ۱) ، ❶ ، ● ، ▲ ، ■ ، ◆ ، ○
۲) مطالب با رنگ: مطالب فصل کتاب درسی:برای دانش آموزان، مطالب مرتبط از فصل های دیگر کتاب های درسی:برای کنکوری ها، مطالب خارج از کتاب های درسی:برای توضیح بیشتر مطالب
________________________________________

۱) جمعیت
❶تعریف: مجموع افراد هم گونه ای که در زمان خاص، در یک محیط معین زندگی می کنند ← جامعه زیستی= مجموعه ای از جمعیت های مختلف که در یک محیط زندگی می کنند و با یکدیگر ارتباط دارند.
❷ویژگی ها:
  ●اندازه:
    ▲عوامل موثر:
      ■تولد و مهاجرت به درون جمعیت← افزایش اندازه ی جمعیت
      ■مرگ و مهاجرت به بیرون ← کاهش اندازه ی جمعیت
    ▲آهنگ مرگ (D) – آهنگ تولد (B) = آهنگ افزایش ذاتی (r)
    ▲نتایج کاهش اندازه ی جمعیت:
      ■افزایش امکان انقراض
      ■افزایش امکان آمیزش بین خویشاوندان ← کاهش تنوع ژنی ← افزایش همانندی ژنی:
        ◆کاهش توان بقای جمعیت در برابر تغییرات محیطی
        ◆افزایش افراد خالص  ←بروز صفات نامرغوب به صورت خالص مغلوب
  ●تراکم:
    ▲تراکم = تعداد افراد یک گونه که در یک زمان مشخص در یک واحد سطح یا حجم (مثلاً برای ماهی ها) زندگی می کنند.
    ▲کاهش تراکم ← افزایش فاصله بین افراد ←کاهش تماس افراد با هم ← کاهش توان تولید مثلی جمعیت
  ●پراکنش (توزیع) = چگونگی پراکندگی افراد جمعیت در محیط زیست:
    ▲اتفاقی (تصادفی)
    ▲یکنواخت
    ▲دسته ای
❸منعکس کننده ی انواع روابط بین جمعیت و محیط زیست
  ●نمایی:
    ▲نبودن یا خفیف بودن رقابت و منابع مورد نیاز جاندار (غذا، آب، نور و…) به میزان کافی در دسترس باشد ←جمعیت با حداکثر توان خود     تولید مثل می کند ← رشد تصاعدی اندازه ی جمعیت = الگوی نمایی
    ▲عوامل وابسته به تراکم = عوامل محدود کننده ی اندازه ی جمعیت (رقابت، بیماری، شکار شدن و…) ← گوزن های شمالی و گلسنگ ها
    ▲ایراد اصلی: نامحدود در نظر گرفتن منابع
نکته ی شکل ۶.۲: در زیر نویس شکل می خوانید:«الگوی رشد نمایی به شکلی «ل» است.»
نکته ی شکل ۶.۳: در قسمت «ب» به بخشی از نمودار که رشد نمایی را نشان می دهد توجه کنید. ضمناً به کلمه ی «ناگهانی» در عبارت «کاهش تعداد به علت کاهش ناگهانی منابع غذایی» هم توجه داشته باشید.
  ●لجستیک:
    ▲گنجایش محیط (K)= حداکثر افرادی که می توانند در یک محیط زندگی کنند.
    ▲شدت یافتن رقابت و نزدیک شدن اندازه ی جمعیت به گنجایش محیط ← کند شدن آهنگ رشد (رسیدن به گنجایش محیط ← توقف رشد     جمعیت)
    ▲ایرادها:
      ■در نظر نگرفتن تنوع افراد گونه: جهش← تغییرات ثابت های معادله (K،r)
      ■در نظر نگرفتن تغییرات K بر اثر تغییرات محیط:
        ◆عدم توانایی طبعیت در بازسازی منابع با همان سرعت مصرف شدن ← کاهش K با افزایش رشد جمعیت
        ◆حوادث طبیعی← تغییرات چشمگیر K
      ■در نظر نگرفتن اثر معکوس کاهش تراکم در بعضی جانداران:
        ◆کاهش اندازه ی جمعیت های دارای زندگی گروهی ←  کاهش شانس بقا (شکار و مراقبت از فرزندان به صورت گروهی)
        ◆کاهش تراکم جانداران دارای تولید مثل جنسی (به جز خود لقاحی) ← کاهش احتمال جفت یابی ←  کاهش آهنگ تولید مثل
      ■در نظر نگرفتن تولید مثل فصلی برخی جانداران: تولید مثل فصلی ← بیشتر شدن اندازه ی جمعیت از K در بعضی فصول ← افزایش مرگ       و میر کاهش یافتن اندازه ی جمعیت به حد طبیعی
      ■در نظر نگرفتن برهم کنش گونه های مختلف (اصلی ترین عامل محدود کننده ی اندازه ی جمعیت در بسیاری گونه ها = شکار شدن توسط       سایر گونه ها)
نکته ی شکل ۶.۵: اولاً دقت داشته باشید که هر نمودار، اندازه ی جمعیت چه جانداری را نشان می دهد و این که تا چه حد به نمودارهای نمایی و لجیستیک شبیه است و ثانیا توجه داشته باشید که «چرخ ریسک» نوعی پرنده است و تمام ویژگی های پرندگان که تا به حال خوانده اید در مورد آن صادق می باشد.
❹انواع:
  ●فرصت طلب:
    ▲آب و هوای محیط زندگی، متغیر و غیر قابل پیش بینی
    ▲معمولاً مرگ و میر تصادفی و مستقل از تراکم
    ▲اندازه ی جمعیت متغیر و غیر تعادلی و محیط اشباع نشده (خیلی کمتر از K)
    ▲رقابت اغلب وجود ندارد۔
    ▲ویژگی های مطلوب در انتخاب طبیعی:
      ■رشد و نمو سریع
      ■تولید مثل سریع
      ■پایین بودن سن تولید مثل
      ■جثه ی کوچک
      ■معمولاً یک بار فرصت تولید مثل
      ■تولید تعداد زیادی زاده ی کوچک (چون مقدار کل ماده و انرژی محدود است.)
    ▲طول عمر کوتاه (اغلب کمتر از یک سال)
    ▲مثال (جمعیت فرصت طلب):
      ■حشرات و گیاهان یک ساله:
        ◆بهار و تابستان: رشد سریع
        ◆پاییز و زمستان: کاهش قابل توجه رشد
      ■نوعی پروانه: تخم گذاری در پاییز ←  زمستان (بیش ترین مرگ و میر تخم ها) ← خروج لاروها از تخم در بهار و تغذیه تا اوایل تابستان       (بیش ترین مرگ و میر لاروها) ← باقی ماندن در خاک به صورت شفیره در ادامه ی تابستان ← خروج پروانه های بالغ از پیله و جفت گیری       در پاییز
ارجاع به کتاب سوم فصل ۱۰: در مورد گیاهان یک ساله به این نکات توجه داشته باشید: «آفتابگردان، لوبیا و بسیاری از گیاهان خودرو یک ساله هستند»، «گیاه یک ساله در یک فصل رشد، چرخه ی زندگی خود (مراحل رشد رویشی، تشکیل گل و تولید میوه و دانه) را تکمیل می کند و سپس از بین می رود» و «همه ی گیاهان یک ساله، علفی هستند.»
  ●تعادلی:
    ▲آب و هوای محیط زندگی، تا حدودی ثابت یا قابل پیش بینی
    ▲معمولاً مرگ و میر هدفدار و وابسته به تراکم
    ▲اندازه ی جمعیت تقریباً ثابت و تعادلی و محیط اشباع شده (نزدیک به K)
    ▲رقابت عموماً شدید
    ▲ویژگی های مطلوب در انتخاب طبیعی:
      ■رشد و نمو آهسته
      ■قابلیت های رقابتی بالا
      ■بالا بودن سن تولید مثل
      ■جثه بزرگ
      ■معمولاً چند بار تولید مثل
      ■تولید تعداد کمی زاده بزرگ
    ▲طول عمر طولانی (اغلب بیشتر از یک سال)
    ▲مثال: اغلب مهره داران
نکته ی خود آزمایی: به این جمله از خود آزمایی ۲ توجه داشته باشید که: «در طبیعت رشد جمعیت ها بیشتر ترکیبی از الگوهای نمایی و لجیستیک است.» همچنین در مورد نمودار سوال ۳ و نام هر یک از بخش های آن دقت داشته باشید که در مرحله ی آهستگی و نمایی  N<K(گنجایش محیط > اندازه جمعیت) و در مرحله ی ایستایی N = K می باشد.

عمیق تر یادبگیرید:
ویدیو های آموزشی: ❶ الگوهای رشد جمعیت


۲)روابط بین گونه ها:
❶تکامل همراه = هماهنگی تکاملی بین گونه هایی که در یک اکوسیستم زندگی می کنند و با هم ارتباط نزدیک دارند ←  روابط بین گونه ها
❷انواع:
  ●صیادی: رابطه ی بین ۲ گونه که یکی دیگری را می خورد ←  مثال:
    ▲در بندپایان عنکبوت ها و انواعی از هزارپایان منحصراً شکارچی اند.
    ▲گیاهان و گیاهخواران:
      ■گیاه:
        ◆تیغ و خار
        ◆مواد شیمیایی (ترکیب های ثانوی) ←  مثل روغن خردل در گیاهان تیره شب بو ( کلم، تربچه و…)
      ■گیاهخواران ←  مثال: تجزیه ی روغن خردل توسط نوزاد پروانه ی کلم
ارجاع به کتاب دوم فصل ۲: در بعضی گیاهان واکوئل مرکزی سلول ها، حاوی مواد سمی برای دفاع از گیاه می باشد.
ارجاع به کتاب دوم فصل ۷: «برخی از مواد دفعی گیاهان، نقش دفاعی دارند و از خورده شدن گیاه توسط جانداران گیاهخوار جلوگیری می کنند یا گیاه را در مقابل عوامل بیماریزا حفظ می کنند.»
ارجاع به کتاب سوم فصل ۱: چند نمونه از ترکیباتی که در گیاهان نقش دفاعی دارند عبارتند از «انواعی از پروتئین ها و پیتیدهای کوچک غنی از گوگرد در گیاهان شناخته شده است که فعالیت ضد میکروبی دارند. نوعی از این پپتیدها در یونجه فعالیت ضد قارچی دارد.»
  ●انگلی (نوع ویژه ای از صیادی):
    ▲تفاوت با صیادی: انگل بر خلاف شکارچی رو یا درون بدن میزبان خود زندگی می کند.
    ▲انواع:
      ■خارجی ←  مثل شپش، کنه و بعضی پشه ها
      ■داخلی (تخصصی تر) ←  مثل کرم های انگل روده
    ▲نکته: معمولاً انگل باعث مرگ میزبان خود نمی شود ←  علت:
      ■زندگی انگل وابسته به زنده بودن میزبان
      ■میزبان باعث پخش شدن زاده های انگل
ارجاع به کتاب دوم فصل ۴: خوانده اید که «کرم کدو نواری شکل است و به صورت انگل در روده ی انسان زندگی می کند.» که با توجه به مطالبی که در فصل ۶ پیش دانشگاهی مطالعه نمودید، کرم کدو یک انگل داخلی است.
  ●هم یاری: رابطه ی بین دو گونه که هر ۲ طرف سود می برند ←  مثال: مورچه و شته:
    ▲مورچه: حفاظت از شته ها در مقابل حشرات شکارچی
    ▲شته: خارج کردن مواد قندی شیره ی پرورده ی گیاهان از مخرج خود برای مورچه ها
ارجاع به کتاب دوم فصل ۶: در مورد شته ها این را به خاطر داشته باشید که شته ها به صورت کلنی روی ساقه گیاهان زندگی می کنند و خرطوم دهانی خود را تا آوند آبکش فرو می کنند.
  ●هم سفرگی: رابطه ی بین دو گونه که یک طرف سود میبرد و دیگری نه سود و نه زیان ← مثال: دلقک ماهی و شقایق دریایی:
    ▲دلقک ماهی: مخفی شدن میان بازوهای شقایق
    ▲شقایق دریائی
      ■ویژگی های ترکیبات ثانوی:
        ◆یکی از پیچیده ترین راه های دفاعی
        ◆در همه ی گیاهان
        ◆نخستین راه دفاعی اغلب گیاهان


۳) کنام
❶کنام (≠ زیستگاه):
  ●تعریف: نقش هر جاندار در اکوسیستم= الگوی از زندگی
  ●انواع:
    ▲بنیادی: طیفی از موقعیت هایی که جاندار توان زیستن در آنها را دارد.
    ▲واقعی: بخشی از کنام بنیادی که هر گونه اشغال می کند.
نکته ی شکل ۶.۱۱: اولاً در این شکل تعریف دیگری برای کنام ذکر شده: «کنام یعنی همه ی راه های ارتباطی جاندار با محیط زیست» و ثانیاً کنام پلنگ جاگوار به این شکل بیان شده که: «غذا: پستانداران کوچک تر، ماهی و لاک پشت»، «تولید مثل: در طول تابستان» و «زمان فعالیت؛ هم در روز شکار می کند و هم در شب»
❷انواع آزمایش های درباره ی کنام:
  ●تقسیم منابع بین گونه ها (رابرت مک آرتور):
    ▲توضیح: بررسی کنام ۵ گونه سسک (حشره خوار):
      ■کنام بنیادی = درخت سرو
      ■الگوهای تغذیه ی متفاوت ← کاهش رقابت ←  ایجاد رفتارهای متفاوت به دلیل انتخاب طبیعی
  ●رقابت ← محدود شدن دسترسی گونه ها به منابع (کانل):
    ▲توضیح: بررسی ۲ گونه سخت پوست به نام کشتی چسب (جانور نوزاد دارای حرکت آزادانه در آب ←چسبیدن به تخته سنگ ← باقی     ماندن تا آخر عمر)
    ▲انواع کشتی چسب:
      ■ نوع ۱ (بالای صخره):
        ◆هنگام جزر بیرون از آب ← به کنام بنیادی = کل صخره
        ◆کنام واقعی = بالای صخره به دلیل وجود کشتی چسب نوع ۲ در پایین
      ■نوع ۲ (پایین صخره):
        ◆همیشه داخل آب ← کنام بنیادی = کنام واقعی = پایین صخره
  ●رقابت بدون تقسیم منابع ←  انقراض (گوس):
    ▲توضیح: بررسی رقابت در ۳ گونه پارامسی: حذف گونه با مقاومت کمتر نسبت به مواد دفعی باکتری ها
  ●صیادی ← کاهش رقابت (رابرت پاین):
    ▲توضیح: ستاره ی دریایی (صیاد) ←  صید ۱۵ نوع صدف باریک (شکار اصلی) و پهن ←  حذف ستاره دریایی ←  افزایش رقابت بین صدف     ها←  حذف ۷ گونه از صدف ها توسط صدف های باریک
  ●تنوع و تولید کنندگی (دیوید تیلمن):
    ▲توضیح: بررسی گیاهان در علفزار← افزایش تنوع موجب پایداری زیستگاه
    ▲تنوع گونه های گیاهی بیشتر:نیتروژن جذب شده بیشتر و در برابر خشکی ها و کم آبی های محیط مقاوم تر


چقدر یادگرفته اید ؟؟؟
سوال های آموزشی: سوال های نهایی ۹۲ تا ۹۵ فصل پویایی جمعیت ها و اجتماعات زیستی
تست های آموزشی :۱) تست های غیرترکیبی کنکور ۹۰ تا ۹۵ فصل پویایی جمعیت ها و اجتماعات زیستی

________________________________________
منابع :
۱) جزوه ی آموزشی زیست شناسی پیش دانشگاهی موسسه گزینه دو
________________________________________
مشارکت در تکامل این مطلب:
زیست یاد همیشه در حال تکامل است و خوب می داند که هیچ اثری بدون اشکال نیست. ایرادهای متنی و مطالبی که به نظر شما نامفهوم هستند و توضیحات بیشتری نیاز دارند را از طریق بخش دیدگاه ها برای ما ارسال کنید تا آنها را در به روز رسانی های بعدی برطرف کنیم.
________________________________________
قدردانی از گردآورنده این مطلب:
اگر این مطلب برای شما مفید بود و از اینکه به آن با کیفیت مطلوب دست یافته اید خرسند هستید. می توانید از طریق کمک به موسسه های خیریه زیر از گردآورنده ی این مطلب قدردانی کنید. یکی از اهداف وب سایت کمک آموزشی زیست یاد کمک به موسسه های خیریه می باشد. لینک کمک به موسسه های خیریه :
help2help5

6 دیدگاه در“خلاصه فصل: پویایی جمعیت ها و اجتماعات زیستی

  • ۱۳۹۶/۱۱/۰۱ در۲۲:۱۳
    پیوند یکتا

    سلام میخواستم بدونم رابطه ی اهنگ رشد با الگو های رشد چیه چون تو کتاب درسی اومده

    پاسخ
  • ۱۳۹۷/۰۳/۰۲ در۱۱:۵۵
    پیوند یکتا

    دستتون درد نکنه خسته نباشید ولی به درد من نمیخوره یه جورایی کامل نیست

    پاسخ
    • ۱۳۹۷/۰۳/۰۳ در۱۶:۴۰
      پیوند یکتا

      سپاس از اینکه نظرتون رو برامون ارسال کردید…
      اگه امکانش هست دقیق تر بگین چه چیزهایی مد نظر شماست تا در آینده بتونیم اماده کنیم

      پاسخ

دیدگاه ها

نوشتن نشانی وبسایت الزامی نیست. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

*لطفا جای خالی زیر را با یک عدد (مثل:3،2،1...) پر کنید تا ثابت شود شما یک ربات نیستید...

«یادداشت های زیستی» زیست یاد ، مطابق با کتاب های جدید زیست شناسی
+