خلاصه فصل: ژنتیک و خاستگاه آن

نظر شما درباره ی این مطلب چیست؟ آیا آن را می پسندید؟

مفاهیم کلیدی در خلاصه فصل :
۱)پژوهش های مندل
۲)نظریه ی مندل
۳)احتمال و وراثت
۴)الگوهای وراثتی پیچیده تر (غیر مندلی)
۵)اثر محیط بر صفات (چند مثال)
۶)بررسی چگونگی وراثت صفات
۷)بیماری های وراثتی انسان
________________________________________
راهنمای زیست یاد :
۱) علایم ترتیب بندی مطالب : ۱) ، ❶ ، ● ، ▲ ، ■ ، ◆ ، ○
۲) مطالب با رنگ: مطالب فصل کتاب درسی:برای دانش آموزان، مطالب مرتبط از فصل های دیگر کتاب های درسی:برای کنکوری ها، مطالب خارج از کتاب های درسی:برای توضیح بیشتر مطالب
________________________________________

۱)پژوهش های مندل
❶وراثت= انتقال صفات از والدین به فرزندان
❷ژنتیک= شاخه ای از علم زیست شناسی برای پژوهش درباره ی وراثت
❸آزمایش های مندل:
  ●تکرار آزمایش های نایت:
    ▲مراحل آزمایش:
zist2f8778    ▲تفاوت کار مندل با نایت: مندل بر خلاف نایت از آمار و ارقام استفاده کرد.
  ●آزمایش مندل روی نخودفرنگی:
    ▲ویژگی های مطلوب نخود فرنگی:
      ■داشتن چند صفت بدون حد واسط (فقط دارای ۲ حالت) و با تشخیص آسان
      ■آمیزش آسان هم به حالت خودلقاحی و هم دگرلقاحی
      ■گیاهی نسبتاً کوچک، با پرورش ساده، گل دهی سریع و تولید دانه های بسیار
ارجاع به کتاب سوم فصل ۸: طبق مطالب فصل ،ظاهر شدن صفت به صورت حد واسط یعنی اینکه فرد، ترکیبی از هر ۲ صفت را نشان دهد (مانند رنگ گیاه گل میمونی) که به این الگوی وراثت، الگوی غالب ناقص می گویند.
    ▲هفت صفت نخود فرنگی: (به عبارتی که در جدول پررنگ تر نوشته شده اند، توجه بیشتری بنمایید.)zist2f85589    ▲نوع آمیزش: منوهیبریدی= آمیزشی برای بررسی یک صفت دارای دو حالت
    ▲مراحل آزمایش:
zist2f89965
نکته ی تفکر نقادانه۸.۱: به این نکته توجه فرمایید که گیاه کدو معمولاً خود لقاح نیست.


۲)نظریه ی مندل
❶نظریه ی آمیختگی صفات: صفات هر فرد، برآیند یا میانگینی از صفات والدین اوست ← با کارهای مندل، بی اعتبار شد.
ارجاع به کتاب سوم فصل ۸: در مورد الگوی غالب ناقص (که در مورد برخی صفات صادق است.) می خوانید که در افراد ناخالص، صـفت بـه صـورت حـدواسط یعنی ترکیبی از صفات والدین ظاهر می شود. مثلاً از آمیزش گل میمونی سفید و گل میمونی قرمز، تمام زاده گل میمـونی صورتی رنگ خواهند شد.
❷فرضیه های مندل:
  ●هر جانداری برای هر صفت دو الل دارد. (یکی از پدر و یکی از مادر)
    ▲الل= حالت های مربوط به یک صفت= شکل های متفاوت ژن مربوط بـه یـک صـفت (مـثلاً ژن سـبز کننـده و ژن زرد کننده ی رنگ دانه، هر     کدام یک الل برای صفت رنگ دانه هستند).
  ●هر صفت به حالات مختلف ظهور می یابد.
  ●الل های غالب و مغلوب:
    ▲الل غالب= اللی که در نسل اول کاملاً ظاهر می شود.
    ▲الل مغلوب= اللی که در نسل اول ظاهر نمی شود.
  ●جدا شدن الل ها هنگام تشکیل گامت
ارجاع به کتاب سوم فصل ۷: با توجه به مطالب این فصل، جدا شدن الل ها در مرحله ی آنافاز I صورت می گیرد که کروموزوم های همتا از هـم جـدا مـی شـوند. چون همانطور که می دانید، هر یک از الل های مربوط به یک صفت روی یکی از جفت کروموزوم های همتا قرار دارد.
❸چند تعریف:
  ●فرد ناخالص (هتروزیگوس) از نظر یک صفت: فرد دارای هر دو نوع الل غالب و مغلوب
  ●فرد خالص (هوموزیگوس) از نظر یک صفت: فرد دارای دو الل مشابه (هر ۲ غالب یا هر ۲ مغلوب)
  ●ژنوتیپ: نوع الل های فرد
  ●فنوتیپ: شکل ظاهری هر صفت
❹چند مثال (A =الل غالب و a =الل مغلوب):
  ●ژنوتیپ: AA (خالص غالب) ← فنوتیپ: غالب
  ●ژنوتیپ: Aa (ناخالص)← فنوتیپ: غالب
  ●ژنوتیپ: aa (خالص مغلوب) ← فنوتیپ: مغلوب
نکته ی فعالیت ۸.۲: جدول این فعالیت از این نظر که شما بدانید کدام صفات غالب و کدام مغلوب هستند، بسیار حائز اهمیت است و لذا در اینجا هم آورده می شود:
zist2f8774898نکته: رنگ قهوه ای چشم غالب و رنگ آبی چشم مغلوب است.
❺قوانین مندل (قوانین وراثت):
  ●قانون تفکیک ژن ها (توصیف رفتار کروموزوم ها طی میوز):
    ▲توضیح: دو الل هر صفت هنگام تشکیل گامت از هم جدا می شوند و هر گامت فقط یکی از آن دو را دریافت می کند.
    ▲نکته:
      ■دو الل دارای جایگاه مشابه ی روی کروموزوم های همتا هستد.
      ■توجیه اصل اول مندل در آنافاز میوز I است.
  ●قانون جور شدن مستقل ژن ها:
    ▲توضیح: هنگام تشکیل گامت ها، الل های مربوط به هر صفت بدون تأثیر بر صفات دیگر، از هم تفکیک می شوند.
    ▲نکته:
      ■فقط در مورد ژن های روی کروموزوم های مختلف (صفات ناپیوسته) صادق است.
      ■این قانون از طریق آمیزش دی هیبریدی کشف شد.
        ◆آمیزش دی هیبریدی= آمیزشی برای بررسی ۲ صفت که هر کدام دارای ۲ حالت است به صورت هم زمان
      ■توجیه اصل دوم مندل در متافاز میوز I است.
نکته ی شکل ۸.۶: به این شکل دقت کنید و جزئیات آن را مورد بررسی قرار دهید.


۳)احتمال و وراثت
❶مربع پانت= جدولی که در آن نتایج احتمالی حاصل از آمیزشی دلخواه را با در نظر گرفتن همه ی حالت های ممکن نشان می دهند.
❷آمیزش آزمون:
  ●تعریف: آمیزش فرد مغلوب (aa) با فرد دارای فنوتیپ غالب (AA یا Aa)برای تشخیص خالص یا ناخالص بودن فرد غالب
  ●نتایج محتمل:
    ▲اگر فرد، خالص باشد ← همه فرزندان دارای صفت غالب
    ▲اگر فرد، ناخالص باشد ← ۵۰% فرزندان دارای صفت غالب و ۵۰% دارای صفت مغلوب
نکته ی بسیار مهم: تنها در صورتی که در بین فرزندان، فرد دارای صفت مغلوب مشاهده شد می توان گفت که فـرد دارای فنوتیـپ غالب، ناخالص بوده و اگر همه ی فرزندان دارای صفت غالب بودند، نمی توان به طور قطعی نظر داد. چـون از آنجـایی کـه تمـام بحث، بر احتمال بنیان نهاده شده، ممکن است به طور اتفاقی همه ی فرزندان، دارای صفت غالب شده باشند و لـذا در ایـن حالـت نمی توان با اطمینان کامل نظر داد.
❸اصول احتمال:
  ●احتمال وقوع یک پیشامد= تعداد حالت های مساعد تقسیم بر تعداد حالت های ممکن
  ●احتمال وقوع دو پیشامد مستقل به طور همزمان برابر است با حاصل ضرب احتمال وقوع هر یک از آنها به تنهایی


۴)الگوهای وراثتی پیچیده تر (غیر مندلی)
❶صفات چند ژنی:
  ●تعریف: صفاتی تحت تأثیر چند ژن روی یک کروموزوم یا روی کروموزوم های مختلف (همه ی ژن ها در یک فرد وجود دارند.)
  ●مثال:
    ▲طول قد
    ▲وزن
    ▲رنگ مو
    ▲رنگ پوست
❷صفات چند اللی (الل های چندگانه):
  ●تعریف: صفاتی که توسط ژن هایی با بیش از دو الل کنترل می شوند.
  ●مثال: گروه خونی انسان ← کنترل توسط الل های A) i , IB , IA و B نشان دهنده ی وجود آنتی ژن هـای A و B روی گلبول قرمز است.)
نکته: در الگوی الل های چندگانه از بین الل ها دوتایشان در بروز صفت موثرند ولی در صفات چند ژنی همکـاری ژن هـا در بـروز صفت مؤثر است.
❸غالب ناقص:
  ●تعریف: صفات فاقد رابطه ی غالب و مغلوبی و ظاهر شدن صفت به صورت حد واسط (ترکیبی از هـر ۲ صـفت) در افـراد ناخالص
  ●مثال:
    ▲رنگ گل های میمونی
    ▲حالت موی انسان (موی صاف (خالص) + موی مجعد (خالص) ← موی موجدار (ناخالص))
❹هم توانی:
  ●تعریف: صفاتی که در آنها در افراد حدواسط هر دو الل با هم ظاهر می شوند.
  ●مثال: رنگ موی اسب (موی قرمز (خالص) + موی سفید (خالص) ← موهای قرمز و سفید باهم (ناخالص)
نکته: الگوی وراثتی صفت رنگ موی گاو، غالب ناقص ولی رنگ موی اسب، هم توان می باشد.
نکته ی شکل ۸.۹: با توجه به اینکه الل های IB , IA نسبت به هم هم توان هستند ولی هر دو نسبت به i غالـب انـد، پـس جـدول ایـن شـکل را می توان بدین صورت رسم کرد: همانطور که مشاهده می کنید برای گروه خونی ۶ ژنوتیپ و ۴ فنوتیپ وجود دارد. (البته بدون در نظر گرفتن Rh)
zist2f8741258ارجاع به کتاب دوم فصل ۶: در این فصل مطالبی راجع به گروه های خونی و آنتی ژن رزوس (Rh) بیان شده است و همانطور که مشاهده می فرماییـد، برای Rh، دو فنوتیپ +Rh و -Rh وجود دارند. از آنجایی که در بسیاری از مسائل ترکیبی از ۴ گروه خون اصلی Rh مورد سوال قرار می گیرد، خوب است این نکته ی ساده را راجع به Rh بدانیـد کـه R (غالـب) الـل تولیـد آنتـی ژن RH و r (مغلوب) الل عدم تولید آنتی ژن RH می باشند. به این ترتیب افراد دارای ژنوتیپ Rr , RR، افرادی +Rh و افـراد دارای ژنوتیپ rr افرادی -Rh می باشند.


۵)اثر محیط بر صفات (چند مثال)
❶رنگ گل های گیاه ادریسی (باژنوتیپ یکسان):
  ●خاک اسیدی ← آبی
  ●خاک خنثی ← صورتی
❷رنگ موهای روباه قطبی:
  ●گرمای تابستان ← تولید آنزیم های تولید کننده ی رنگیزه ← قرمز مایل به قهوه ای
  ●زمستان ← سفید
❸قد انسان (تحت تاثیر تغذیه و ورزش)
❹رنگ پوست انسان
نکته: علاوه بر صفات ذکر شده که تحت تأثیر محیط هستند، «وزن» هم تحت تأثیر محیط قرار دارد. البته به ایـن نکتـه توجـه داشـته باشید که اصل قد، رنگ پوست و وزن ارثی است ولی این صفات تحت تأثیر محیط می توانند تا حدی تغییـر کننـد، بـه همـین دلیل آنها را صفات ارثی-محیطی می نامند.
نکته ی فعالیت ۸.۷: «دو قلوهای یکسان انسان، موارد مناسبی برای پژوهش درباره ی تاثیر محیط بر صفات انسان هستند چون دو قلوهای یکسان از نظر ژنی کاملا مشابه اند.»


۶)بررسی چگونگی وراثت صفات:
❶دودمانه (نوعی شجره نامه):
  ●فوائد:
    ▲پژوهش در مورد صفات غیر عادی و ناهنجاری های ژنی
    ▲یافتن احتمال ناقل بودن افراد
      ■ناقل= فرد دارای الل مولد ناهنجاری ژنی اما دارای فنوتیپ سالم (فقط در مورد بیماری های مغلوب)
نکته: بیماری زالی: عدم تولید آنزیم های لازم برای ساخت رنگیزه ی سیاه ← مو، پوست و چشم فاقد رنگیزه
نکته: صفت زالی، یک صفت اتوزومی و مغلوب است.
نکته ی شکل ۸.۱۲: به علائم دودمانه توجه کنید. «خط افقی نشانه ی ازدواج»، « و ○ به ترتیب نشانه ی مرد و زن سالم» و « ■و به ترتیـب نشانه ی مرد و زن بیمار» می باشند. ضمناً فرزندان به ترتیب سن از چپ به راست نمایش داده می شوند.
❷اتوزومی یا وابسته به جنس:
  ●صفات اتوزومی: محل ژن های آنها روی کروموزم های اتوزوم (غیر جنسی) می باشد.
  ●صفات وابسته به جنس: محل ژن های آنها روی کروموزوم های جنسی می باشد.
نکته: فراوانی صفات وابسته به جنس در مردان بیش از زنان است.
نکته: بسیاری از صفات وابسته به جنس مغلوب هستند.
❻چند مثال:
  ●صفت اتوزومی و غالب: افراد نشان دهنده ی صفت لزوماً دارای پدر یا مادر نشان دهنده ی صفت هستند.
    ▲توضیح: با توجه به اتوزومی و غالب بودن صفت، افراد نشان دهنده ی آن یا ژنوتیپ Aa و یـا AA دارنـد. همـانطـور کـه می بینید، در هر حال فرد دارای حداقل یک عدد الل A (الل ایجاد کننده ی صفت غالب) می باشـد کـه آن را از پـدر یـا مـادر خود به ارث برده و لذا این الل (A) در یکی از والدین هم بوده و چون غالب است، همین صفت را در یکـی از آنهـا هـم ایجاد کرده بوده است و اما اگر ژنوتیپ فرد AA باشد که هم پدر و هم مادر او هم همین صفت را نشان داده بوده اند.
  ●صفت اتوزومی و مغلوب: افراد نشان دهنده ی صفت ممکن است دارای پدر یا مادر نشان دهنده ی صفت باشند.
    ▲توضیح: با توجه به اتوزومی و مغلوب بودن صفت، افراد نشان دهنده ی آن ژنوتیـپ aa دارنـد. از آنجـایی کـه a الـل ایجاد کننده ی صفت مغلوب است، برای اینکه پدر یا مادر صفت را نشان دهند، باید ژنوتیپ aa داشـته باشـند، حـال آنکه ممکن است یکی از آنها یا هر دو آنها ژنوتیپ Aa داشته و صفت را نشان ندهند. از طرفی هم ممکـن اسـت پدر یا مادر یا هر دو ژنوتیپ aa داشته و صفت را نشان بدهند.


۷)بیماری های وراثتی انسان
❶تالاسمی (مغلوب اتوزومی):
  ●علت: کمبود هموگلوبین
  ●نشانه ها: ناکافی بودن اکسیژن رسانی به بافت ها
  ●انواع:
    ▲تالاسمی مینور (Tt): گلبول های قرمز کوچکتر از حد طبیعی ← معمولاً سالم یا دارای کم خونی خفیف
    ▲تالاسمی ماژور(tt):
      ■عدم تولید هموگلوبین به مقدار کافی
      ■هنگام تولد عادی ولی در ۳ تا ۱۸ ماهگی دچار کم خونی ← بروز علائم رنگ پریدگی، خوب نخوردن و خوب نخوابیدن
❷کم خونی وابسته به گلبول قرمز داسی شکل (مغلوب اتوزومی):
  ●علت: هموگلوبین های غیر طبیعی ← داسی شکل شدن گلبول های قرمز
  ●نشانه ها:
    ▲اکسیژن رسانی ناقص به بافت ها
    ▲چسبیدن گلبول های داسی شکل به دیواره ی رگ ها ← دشوار شدن جریان خون
ارجاع به کتاب پیش دانشگاهی فصل ۵: با توجه به مطالب این صفحات عامل بیماری مالاریا قادر به زندگی درون گلبول های قرمز افراد سالم (از نظر کم خـونی داسـی شکل) می باشد ولی نمی تواند درون گلبول های قرمز فرد ناخالص از نظر این صفت زنده بماند.
❸هموفیلی A (مغلوب وابسته به جنس):
  ●علت: کمبود یکی از عوامل انعقاد خون
  ●نشانه ها: عدم توانایی انعقاد خون
ارجاع به کتاب پیش دانشگاهی فصل ۲: با توجه به مطالب این صفحه، عامل مورد نظر که فقدان آن سبب بروز بیماری هموفیلی A می شـود، پروتئینـی اسـت بـه نـام فاکتور انعقادی شماره ی ۸
❹هانتینگتون (غالب اتوزومی):
  ●علت: ساخته شدن عوامل بازدارنده ی متابولیسم سلول های مغزی
  ●نشانه ها: تخریب تدریجی بافت مغز در میان سالی (نخستین علائم در ۳۰ تا ۵۰ سالگی) ← کاهش توان کنترل ماهیچه هـا، گرفتگی ماهیچه ای،   فراموشی و سرانجام مرگ
❺فنیل کتونوریا (مغلوب اتوزومی):
  ●علت: تجمع آمینواسید فنیل آلانین در بدن در اثر عدم تبدیل آن به آمینواسید تیروزین
  ●نشانه ها: عقب ماندگی ذهنی
نکته: فنیل کتونوریا در صورت تشخیص در ابتدای تولد، قابل درمان می باشد.
ارجاع به کتاب سوم فصل ۴: در این فصل می خوانید که «هورمون های تیروئیدی، آمینواسیدهای تغییر یافته ای هستند که از افزوده شـدن یـد بـه آمینواسـید تیروزین ایجاد می شوند.»
نکته: در تالاسمی مینور و هانتینگتون، افراد معمولاً از بیماری خود اطلاعی ندارند.


چقدر یادگرفته اید ؟؟؟
سوال های آموزشی: سوال های نهایی ۹۰ تا ۹۵ فصل ژنتیک و خاستگاه آن
تست های آموزشی :۱) تست های غیرترکیبی کنکور ۹۰ تا ۹۵ فصل ژنتیک و خاستگاه آن

________________________________________
منابع :
۱) جزوه ی آموزشی زیست شناسی ۲ موسسه گزینه دو
۲) تصاویر: بیولوژی کمپل ویرایش ۱۰
________________________________________
مشارکت در تکامل این مطلب:
زیست یاد همیشه در حال تکامل است و خوب می داند که هیچ اثری بدون اشکال نیست. ایرادهای متنی و مطالبی که به نظر شما نامفهوم هستند و توضیحات بیشتری نیاز دارند را از طریق بخش دیدگاه ها برای ما ارسال کنید تا آنها را در به روز رسانی های بعدی برطرف کنیم.
________________________________________
قدردانی از گردآورنده این مطلب:
اگر این مطلب برای شما مفید بود و از اینکه به آن با کیفیت مطلوب دست یافته اید خرسند هستید. می توانید از طریق کمک به موسسه های خیریه زیر از گردآورنده ی این مطلب قدردانی کنید. یکی از اهداف وب سایت کمک آموزشی زیست یاد کمک به موسسه های خیریه می باشد. لینک کمک به موسسه های خیریه :
help2help5

10 دیدگاه در“خلاصه فصل: ژنتیک و خاستگاه آن

  • ۱۳۹۶/۱۰/۱۷ در۲۱:۵۴
    پیوند یکتا

    سلام یه نکته که در مورد قانون ۳ مندل وجود داره قانون جور شدن مستقل اینکه صفات ناپیوسته الزاما نباید بر روی دو کروموزوم مختلف باشن بر روی یک کروموزم هم میشه ولی لوکوس های اونها نزدیک بهم نیس و به صورت مستقل(منظور تاثیر کراسینگ اور )منتقل میشوند ولی صفات پیوسته به علت نزدیکی بیش از حد لوکوس هاشون تمایل دارن همیشه باهم منتقل شوند

    پاسخ
  • ۱۳۹۶/۱۱/۱۷ در۱۴:۴۲
    پیوند یکتا

    عالیه دست گلتون درد نکنه
    فقط میشه بگین چطوری مطالب مربوط به
    سایر فصل ها رو پیدا کنم ؟؟؟

    پاسخ
  • ۱۳۹۷/۰۲/۰۳ در۱۵:۱۴
    پیوند یکتا

    سلام این مطالب عالی هستن .فقط چراآپدیتش نمی کنید مثلاکنکور ۹۶ داخل و خارج رو اضافه کنید .ونیز کنکور های سال های گذشته خارج از کشر رو .ممنونم.ح.افروشه

    پاسخ
    • ۱۳۹۷/۰۲/۰۳ در۲۱:۲۰
      پیوند یکتا

      سلام
      به دلیل اینکه کتابهای زیست شناسی تغییر کردن ما فعلا در حال اماده کردن مطالب بر اساس کتاب های جدید هستیم به خاطر همین نمی تونیم برای مطالب قدیمی وب سایت بیشتروقت بزاریم…
      موفق باشین

      پاسخ

دیدگاهتان را بنویسید

نوشتن نشانی وبسایت الزامی نیست. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

*لطفا جای خالی زیر را با یک عدد (مثل:3،2،1...) پر کنید تا ثابت شود شما یک ربات نیستید...

زیست یاد را در پیام رسان تلگرام دنبال کنید...عضویت در کانال تلگرامی زیست یاد
+