خلاصه فصل: کروموزوم و میتوز

نظر شما درباره ی این مطلب چیست؟ آیا آن را می پسندید؟

مفاهیم کلیدی در خلاصه فصل :
۱)تقسیم سلولی در جانداران
۲)کروموزوم ها (حاوی بخش مهمی از DNA + پروتئین)
۳)چرخه ی سلولی (از پایان یک تقسیم تا پایان تقسیم بعدی)
________________________________________
راهنمای زیست یاد :
۱) علایم ترتیب بندی مطالب : ۱) ، ❶ ، ● ، ▲ ، ■ ، ◆ ، ○
۲) مطالب با رنگ: مطالب فصل کتاب درسی:برای دانش آموزان، مطالب مرتبط از فصل های دیگر کتاب های درسی:برای کنکوری ها، مطالب خارج از کتاب های درسی:برای توضیح بیشتر مطالب
________________________________________

۱)تقسیم سلولی در جانداران
❶تعریف:
  ●سلول مادر= سلول درحال تقسیم
  ●سلول های دختر= سلول های حاصل از تقسیم
❷تولید مثل در پروکاریوت ها (تقسیم دوتایی):
  ●ویژگی ها:
    ▲ساده ترین نوع تقسیم
    ▲غیر جنسی
    ▲یک والد وجود دارد
    ▲تولید زاده های یکسان
ارجاع به کتاب دوم فصل ۳: در این فصل راجع به کلنی ولوکس می خوانید که شاید بتوان ساده ترین نوع زایش را در این جاندار مشاهده کرد.
  ●مراحل: همانند سازی DNA (مولکول حلقوی متصل به غشـای پلاسـمایی) ← اضـافه شـدن غشـا بـه نقطـه ای بـین دو DNA← فرورفتن غشا به   درون سلول ← ساخته شدن دیواره ی سلولی روی غشای جدید ← جدا شدن دو سلول
❸تولید مثل در یوکاریوت ها:
  ●میتوز ← برای رشد، نمو، ترمیم و تولید مثل غیر جنسی
  ●میوز ← برای تولید گامت در تولید مثل جنسی
عمیق تر یادبگیرید:
ویدیو های آموزشی: ❶ تقسیم دوتایی، ❷ تقسیم سلولی در پروکاریوت ها، جانوران، گیاهان، ❸ تقسیم سلولی (فیلم واقعی)


۲)کروموزوم ها (حاوی بخش مهمی ازDNA + پروتئین)
❶ساختار:
  ●ژن= قسمتی از مولکول DNA برای ساختن پروتئین یا RNA
  ●کروماتین= توده ی کروموزوم های باریک و در هم تنیده هنگامی که سلول در حال تقسیم نیست.
  ●هیستون= پروتئین هایی برای فشرده کردن DNA
  ●نوکلئوزوم= ساختاری متشکل از DNA پیچ خورده (حدود ۲ دور) به دور ۸ مولکول هیستون
ارجاع به کتاب پیش دانشگاهی فصل ۲: به این جملات توجه کنید: «ژنوم به کل محتوای DNA یـک جانـدار گفتـه مـی شـود. ژنـوم،محتـوای DNA هسـته ای و DNA های سیتوپلاسـمی (میتوکنـدری و کلروپلاسـت) را در بـر مـی گیـرد.» چنانچـه مشـاهده مـی کنیـد در میتوکنـدری و کلروپلاست سلول های یوکاریوتی هم DNA وجود دارد.
❷کروموزوم های همتا (همولوگ):
  ●ویژگی ها:
    ▲شکل و اندازه و محل سانترومر یکسان
    ▲محتوای ژنتیک مشابه (مرتبط با هم)
ارجاع به کتاب سوم فصل ۸: با توجه به محتوای این صفحه، درمی یابید که هر جاندار برای هر صفت خود دو عامل تعیین کننده دارد که یک از آنها را از پدر و یکی را از مادر دریافت کرده. برای درک این مطلب به این مثال توجه کنید: اگر یک دانه نخود فرنگـی داشـته باشـید، رنگ دانه یک صفت برای آن به شمار می رود. برای این صفت دو عامل سبز کننده رنگ دانه و زرد کننده رنـگ دانـه وجـود دارد که مثلاً یکی از آنها روی یک کروموزوم و دیگری روی کروموزوم همتای آن قـرار دارد. بـه عبـارت سـاده تـر هـر دو کروموزوم همتا، یک سری صفات را با هم کنترل می کنند. در آخر اگر متوجه این مطلب نشدید، مهم نیست و مـی توانیـد تـا رسیدن به فصل ۸ صبر کنید و در آنجا این مباحث را به طور مفصل بررسی کنید.
  ●تصویر ۲ کروموزوم همتای مضاعف شده:
zist2f65541
❸عدد کروموزومی:
  ●عدد هاپلوئید (n)= یک مجموعه کروموزوم
  ●عدد دیپلوئید (۲n)= دو مجموعه کروموزوم
❹تعداد کروموزوم ها:
  ●شکل، اندازه و ساختار کروموزوم ها حتی بین گونه های دارای عدد کروموزومی یکسان متفاوت است.
  ●مثال ها:
    ▲تعداد کروموزوم: سیب زمینی= آلو = شامپانزه = ۴۸
    ▲تعداد کروموزوم قارچ پنیسیلیوم (تولید کننده ی پنیسیلین)= ۲
    ▲تعداد کروموزوم سرخس مارزبان= ۱۲۶۲ ← تعداد کروموزوم های گیاهان معمولا بسیار بیشتر از جانوران است.
ارجاع به کتاب پیش دانشگاهی فصل ۱۱: در این صفحه می خوانید که بعضی از گونه های پنی سیلیوم، آنتی بیوتیک پنی سیلین تولید می کنند. ضمناً گونه های پنی سیلیوم جزء شاخه ی دئوترومیست ها از فرمانروی قارچ ها می باشند.
ارجاع به کتاب دوم فصل ۷: «در طول لوله ی ادراری (نفرون) برخی مواد از خون گرفته و وارد نفرون می شوند (ترشح) مثل +H+،K و بعضـی داروهـا مثل پنی سیلین»
❺نقش کروموزوم ها در تعیین جنسیت:
  ●کروموزوم های جنسی (در انسان ۱ جفت) ← تعیین جنسیت و صفات وابسته به جنس
  ●کروموزوم های اتوزوم (در انسان ۲۲ جفت) ← تعیین سایر صفات
ارجاع به کتاب سوم فصل ۸: در این فصل راجع به صفات اتوزومی و نیز صفات وابسته به جنس توضیح داده می شود.
  ●روش تعیین جنسیت:
zist2f67489❻جهش (تغییر در ژن ها و در ساختار کروموزوم ها):
  ●انواع:
zist2f6558745
نکته شکل ۶.۷: «مضاعف شدن خود ترکیبی از دو فرآیند است: حذف و جابجایی بین کروموزوم های همتا»
ارجاع به کتاب سوم فصل ۷: در این فصل با نشانگان داون یا تری زومی ۲۱ آشنا می شوید که در آن فرد، یک کروموزوم شماره ی ۲۱ اضافه دارد. با توجه به انواع جهش که بررسی شد، این بیماری مثالی از جهش مضاعف شدن است.
ارجاع به کتاب پیش دانشگاهی فصل ۱: در این فصل با نوع دیگری از جهش ها موسوم به جهش های نقطه ای آشنا می شوید که طی آنها یک یا چنـد نوکلئوتیـد ژن، روی یک کروموزوم تغییر می کند و به ۲ نوع زیر تقسیم می شود:
  ●جانشینی: عوض شدن یک نوکلئوتید یک ژن با نوکلئوتید نوع دیگر
  ●تغییر چهارچوب: افزایش یا کاهش یک یا چند نوکلئوتید ژن
عمیق تر یادبگیرید:
ویدیو های آموزشی: ❹ جهش های ساختاری کروموزوم


۳)چرخه ی سلولی (از پایان یک تقسیم تا پایان تقسیم بعدی)
❶مراحل:
  ●اینترفاز (حدود ۹۰ درصد زندگی سلول):
    ▲نخستین مرحله ی رشد (G1): رشد سریع و بزرگ شدن سلول
    ▲سنتز (S): همانند سازی DNA ← دو کروماتیدی شدن کروموزوم ها
    ▲دومین مرحله ی رشد(G2): همانند سازی اندامک ها مثل میتوکندری و سانتریول و …
  ●میتوز (M):
    ▲سانتریول:
      ■ساختار:
         ◆یک جسم کوچک استوانه ای
         ◆متشکل از ۹ دسته ی سه تایی لوله های توخالی پروتئینی (میکروتوبول)
         ◆سلول جانوری دارای یک جفت سانتریول عمود برهم در نزدیکی هسته
      ■جدا شدن سانتریول ها از هم هنگام شروع میتوز و حرکت به سوی قطبین سلول ← تشکیل رشـته هـای پروتئینـی دوک میان آنها
      ■سلول های اکثر گیاهان فاقد سانتریول ولی دارای دوک می باشند.
ارجاع به کتاب دوم فصل ۲: با توجه به مطالب این فصل، نقش های سانتریول عبارتند از سازماندهی میکروتوبول ها، تشکیل دوک تقسیم و تشکیل تـاژک و مژک. همچنین سانتریول در سلول های جانوری و گیاهان ابتدایی مثل خزه ها و سرخس ها وجود دارد.
    ▲مراحل میتوز:
zist2f657841      ■پروفاز:
         ◆کوتاه و ضخیم شدن کروماتین و قابل رویت شدن کروموزوم های مضاعف شده
         ◆ناپدید شدن پوشش هسته
         ◆حرکت سانتریول ها به قطبین و تشکیل رشته های دوک (هر رشته ی دوک= یک عدد میکروتوبول)
      ■متافاز:
         ◆ردیف شدن کروموزوم ها در سطح استوایی سلول و اتصال به رشته های دوک از محل سانترومر
         ◆حداکثر فشردگی کروماتیدها
      ■آنافاز:
         ◆جدا شدن کروماتیدهای خواهری از هم و حرکت آنها به قطبین سلول از طریق کوتاه شدن رشته های دوک
      ■تلوفاز (عکس پروفاز):
         ◆باریک و دراز شدن کروموزوم ها و تشکیل کروماتین
         ◆تشکیل پوشش هسته در قطبین سلول به دور کروموزوم ها
         ◆از بین رفتن دوک
ارجاع به کتاب دوم فصل ۲: در این فصل می خوانید که پوشش هسته از ۲ لایه غشای منفذ دار تشکیل شده. ضمناً می دانید که هر لایه غشا خـود دارای ۲ لایه فسفولیپید است و بنابراین اطراف هسته، ۴ لایه ی فسفولیپیدی وجود دارد.
نکته شکل ۶.۱۱: همانطور که در شکل مشاهده می کنید، در مراحل پروفاز و تلوفاز غشای هسته قابل رویت می باشد.
  ●سیتوکینز (تقسیم سیتوپلاسم):
    ▲سلول جانوری: ایجاد کمربندی از رشته های پروتئینی در میانه ی سلول ← دو نیم شدن سلول
    ▲سلول گیاهی: پیوستن وزیکول های تولید شده توسط دستگاه گلژی به هم در میانه ی سلول ← ایجاد صفحه ی سلولی(دیواره ی سلولی احاطه     شده توسط غشا)
ارجاع به کتاب دوم فصل ۲: اعمال دیگر جسم گلژی عبارتند از واردات و صادرات و نیز تولید لیزوزوم که البته لیزوزوم فقط در سلول های جانوری وجود دارد. همچنین ساختار جسم گلژی متشکل از کیسه های پهنی است که روی هم قرار گرفته اند و با هم به طور فیزیکـی پیوسـته نیستند.
❷نقاط وارسی:
  ●تعریف: زمان های حساسی که در آنها عبور سلول از یک مرحله به مرحله ی بعد کنترل می شود.
  ●زمان ها:
    ▲پایان G1: چراغ قرمز ← برای سلول هایی که نمی خواهند تقسیم شوند.
    ▲پایان G2: چراغ سبز ← برای شروع تقسیم
    ▲پایان میتوز: چراغ قرمز ← برای تولید سلول های چند هسته ای
نکته ی شکل۶.۹: علاوه بر توجه به شکل، به این عبارت از زیر نویس هم دقت کنید: «پروتئین های متعددی در این نقاط (نقاط وارسی) فعالیـت می کنند.»
❸اختلال در تنظیم چرخه ی سلولی و سرطان (تقسیم و رشد غیر عادی سلول ها):
  ●علل:
    ▲جهش ← تولید بیش از حد مولکول های محرک رشد و تقسیم سلول
    ▲جهش ← غیر فعال شدن پروتئین های کند و متوقف کننده ی چرخه ی سلول
  ●عوامل محیطی موثر:
    ▲مواد مخدر و دخانیات
    ▲پرتو فرابنفش
    ▲غذا و هوای آلوده به آلاینده های شیمیایی مانند سرب
    ▲رژیم غذایی
    ▲تنش های روانی
ارجاع به کتاب سوم فصل ۱: در این صفحه می خوانید که سلول های سـرطانی دارای آنتـی ژن سـرطانی بـر سـطح خـود هسـتند و لـذا لنفوسـیت هـای T، ماکروفاژها و به مقدار کمتری هم پادتن ها با آنها مبارزه می کنند.
ارجاع به کتاب پیش دانشگاهی فصل ۲: در این صفحه می خوانید که تاکنون دانشمندان ژن های دخیل در سرطان و بسیاری از ناهنجـاری هـای ژنتیکـی دیگـر را کشـف کرده اند.
نکته ی فعالیت۶.۲: به این جمله توجه کنید: «معمولا آسیب هایی که به مغز یا نخاع وارد می شود، پایدار هستند.»
نکته ی فعالیت ۶.۳: «جهش تغییری دائمی در ژن یا کروموزوم است.»
عمیق تر یادبگیرید:
ویدیو های آموزشی: ❺ چرخه ی سلولی چگونه کار می کند؟،❻ تقسیم میتوز، ❼ تقسیم میتوز(فیلم واقعی)، ❽ سیتوکینز، ❾ تنظیم چرخه ی سلولی


چقدر یادگرفته اید ؟؟؟
سوال های آموزشی: سوال های نهایی ۹۰ تا ۹۵ فصل کروموزوم و میتوز
تست های آموزشی :۱) تست های غیرترکیبی کنکور ۹۰ تا ۹۵ فصل کروموزوم و میتوز

________________________________________
منابع :
۱) جزوه ی آموزشی زیست شناسی ۲ موسسه گزینه دو
۲) تصاویر : بیولوژی کمپل ویرایش ۱۰ ،بیولوژی بروکر ویرایش ۲
________________________________________
مشارکت در تکامل این مطلب:
زیست یاد همیشه در حال تکامل است و خوب می داند که هیچ اثری بدون اشکال نیست. ایرادهای متنی و مطالبی که به نظر شما نامفهوم هستند و توضیحات بیشتری نیاز دارند را از طریق بخش دیدگاه ها برای ما بفرستید تا آنها را در به روز رسانی های بعدی برطرف کنیم.
________________________________________
گردآورنده این مطلب: آقای محسن حقی با همکاری وب سایت کمک آموزشی زیست یاد
________________________________________
قدردانی از گردآورنده این مطلب:
اگر این مطلب برای شما مفید بود و از اینکه به آن با کیفیت مطلوب دست یافته اید خرسند هستید. می توانید از طریق کمک به موسسه های خیریه زیر از گردآورنده ی این مطلب قدردانی کنید. یکی از اهداف وب سایت کمک آموزشی زیست یاد کمک به موسسه های خیریه می باشد. لینک کمک به موسسه های خیریه :
help2help5

8 دیدگاه در“خلاصه فصل: کروموزوم و میتوز

  • ۱۳۹۵/۰۵/۲۳ در۱۲:۴۳
    پیوند یکتا

    بابا این سایت دیگه خود سدرت المنتهی ست .دمتون گرم.میـــزان 👌

    پاسخ
  • ۱۳۹۶/۰۶/۲۳ در۲۳:۱۸
    پیوند یکتا

    سلام قسمت عدد کروموزومی عدد دیپلوئید رو هاپلوئید نوشتید
    سایت عاااااالیههههه

    پاسخ
    • ۱۳۹۶/۰۶/۲۳ در۲۳:۴۳
      پیوند یکتا

      سلام
      تصحیح شد
      سپاس از شما که در تکامل این مطلب مشارکت کردید…

      پاسخ
  • ۱۳۹۷/۰۱/۲۴ در۲۱:۴۲
    پیوند یکتا

    خیلی عالی هستین خیلی …. چطور تونستین مطالبو انقد تمیز و کامل ارایه بدین؟!!! نابغه این والا

    پاسخ

دیدگاه ها

نوشتن نشانی وبسایت الزامی نیست. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

*لطفا جای خالی زیر را با یک عدد (مثل:3،2،1...) پر کنید تا ثابت شود شما یک ربات نیستید...

«یادداشت های زیستی» زیست یاد ، مطابق با کتاب های جدید زیست شناسی
+