خلاصه فصل: گوارش

نظر شما درباره ی این مطلب چیست؟ آیا آن را می پسندید؟

مفاهیم کلیدی در خلاصه فصل :
۱)وال کوژپشت

۲)مراحل تغذیه
۳)گوناگونی دستگاه گوارش
۴)گوناگونی رژیم غذایی
۵)انواع گوارش در جانوران
۶)دیواره ی لوله ی گوارش از خارج به داخل
۷)حرکات لوله ی گوارش
۸)اجزاء دستگاه گوارش
۹)مراحل استفاده از غذا
۱۰)دستگاه گوارش علف خواران
________________________________________
راهنمای زیست یاد :
۱) علایم ترتیب بندی مطالب : ۱) ، ❶ ، ● ، ▲ ، ■ ، ◆ ، ○
۲) مطالب با رنگ: مطالب فصل کتاب درسی:برای دانش آموزان، مطالب مرتبط از فصل های دیگر کتاب های درسی:برای کنکوری ها، مطالب خارج از کتاب های درسی:برای توضیح بیشتر مطالب
________________________________________

۱)وال کوژ پشت
❶تغذیه از ماهی های کوچک و خرچنگ های ریز
❷دارای اندام شانه مانند در دو طرف آرواره ی بالا به جای دندان
❸مراحل تغذیه: باز کردن دهان و گلو ← ورود آب و جانداران شناور← بستن دهان و خروج آب← گیر کردن ذرات لای اندام شانه مانند← بلع ←…


۲)مراحل تغذیه
❶بلع: فرو بردن غذا از دهان به معده
❷گوارش:
  ●مکانیکی ← خرد کردن ذرات درشت غذا
  ●شیمیایی ← تجزیه ی پلی مرها به منومر
❸جذب: ورود منومرها به سلول های پوشاننده سطح روده و ورود آنها به خون
❹دفع: خروج مواد گوارش نیافته و ترشحات لوله ی گوارشی از بدن
عمیق تر یادبگیرید:
ویدیوهای آموزشی : ❶ متابولیسم گوارش


۳)گوناگونی دستگاه گوارش
❶فقدان دستگاه گوارش (جذب از پوست):
  ●مثال کرم کدو (نواری شکل) ← انگل روده ی انسان
❷کیسه ی گوارشی
❸لوله ی گوارشی


۴)گوناگونی رژیم غذایی
❶علف خوار: گاو، گوسفند، آهو، گوزن، توتیا (آبزی)، گوریل، ملخ
❷گوشت خوار: شیر، کوسه، عقاب، عنکبوت، مار، جغد
❸همه چیز خوار: انسان، کرم خاکی، مرغ خانگی، گنجشک


۵)انواع گوارش در جانوران
❶درون سلولی: در جانداران تک سلولی
  ●مثال: آمیب (دارای واکوئل گوارشی) و اسفنج
❷برون سلولی و درون سلولی: در جانداران دارای کیسه ی گوارشی (کار کیسه = گوارش و توزیع غذا بین سلول ها)
  ●مثال : هیدر (از کیسه تنان)
    ▲مراحل تغذیه در هیدر: مرگ صید توسط نیش های زهری هیدر ← ورود شکار به دهان ← ترشح آنزیم هیدرولزکننده ← مخلوط شدن غذا و     آنزیم توسط تاژک های سلول های تاژک دار ← تجزیه بخش نرم غذا ← ورود ذرات غذا به سلول ها ← ادامه ی گوارش درون سلول ها و خروج     باقیمانده ی غذا از راه دهان
❸برون سلولی: در جانداران دارای لوله ی گوارشی (نوع جانور + نوع غذا ← اجزای لوله ی گوارش)
  ●اجزای ویژه ی لوله گوارش:
    ▲چینه دان : محل نرم شدن و ذخیره ی موقت غذا
    ▲سنگدان و معده (دارای ماهیچه های قوی تر از چینه دان): محل ذخیره موقت و خرد شدن غذا
  ●مثال :
    ▲کرم خاکی: دهان ← حلق ← مری ← چینه دان ← سنگدان ← روده ← مخرج
    ▲ملخ: دهان (دارای صفحات آرواره مانند اطراف دهان برای خرد کردن غذا)← مری← چینه دان← سنگدان← کیسه های معده← معده (جذب     مواد غذایی مثل روده ی کوچک انسان)← روده (جذب آب مثل روده ی بزرگ انسان) ← مخرج
    ▲گنجشک: دهان ← مری ← چینه دان← معده← سنگدان (آسیاب کردن غذا به جای دندان)← روده← مخرج


۶)دیواره ی لوله ی گوارش از خارج به داخل
❶لایه ی پیوندی (پرده ی صفاق یا روده بند) ← اتصال اندام های حفره ی شکمی به هم از خارج
❷لایه های ماهیچه ای:
  ●طولی (در خارج)
  ●حلقوی (در داخل)
  نتیجه دو مورد قبل: خرد و نرم کردن غذا و حرکت دادن مواد به جلو
❸زیر مخاط: لایه ی پیوندی با رگ های خونی فراوان
❹مخاط: بافت پوششی با آستر پیوندی
    ▲دارای سلول های ترشحی برون ریز و جذب کننده
 نکته: ماهیچه های لوله ی گوارش :
  ●ابتدای دهان و حلق ← مخطط و ارادی
  ●سایر مناطق ← صاف و غیر ارادی
نکته: نوع بافت پوششی مخاط متناسب با کار آن:
  ●دهان و مری: سنگفرشی چند لایه ای
  ●معده و روده: استوانه ای یک لایه ای
نکته ی شکل ۴.۴: در این شکل محل اندام ها و غده های گوارشی را مشاهده می کنید:
zist1f488795نکته ی شکل ۴.۸: به این نکات درمورد این شکل توجه فرمایید: ۱.رگ های خونی پس از عبور از کنار روده و جذب مواد غذایی، خون را به سوی کبد می برند. ۲.ریز پرزها، حاصل چین خوردگی غشای پلاسمایی سلول های دیواره ی روده اند نه تاژک یا مژک. ۳. دقت کنید که در پرزها رگ لنفی داریم ولی در ریز پرزها نداریم. ۴. به چین های حلقوی روده هم توجه نمایید.


۷)حرکات لوله ی گوارش
❶حرکات دودی :
  ●اتساع لوله ی گوارش ← تحریک اعصاب دیواره ی آن ← انقباض ماهیچه ی حلقوی ← انتقال حرکت به تارهای بعدی←حرکت مواد
  ●پایان گوارش در معده —(حرکات دودی شدید)—>تخلیه معده
  ●در روده —(حرکات دودی ضعیف)—>حرکت مواد در هر نوبت ۱۰ تا ۱۵  سانتیمتر
❷حرکات موضعی :
  ●انقباض های جداگانه ← قطعه قطعه شدن محتویات روده
  ●تکرار بیشتر حرکات در ابتدای روده نسبت به انتهای آن ← حرکت مواد


۸)اجزاء دستگاه گوارش
❶لوله ی گوارشی: دهان، حلق، مری، معده، روده ی باریک، روده ی بزرگ، راست روده، مخرج
❷غدد گوارشی: غده های بزاقی، غده های دیواری معده و روده، پانکراس، جگر (بزرگترین غده)
❸مسیر حرکت غذا در دستگاه گوارش: دهان ← حلق ← مری ← کاردیا (ماهیچه های کاردیا در حالت عادی منقبض اند ولی با عبور غذا باز می شوند) ←معده ← پیلور ← دوازدهه (ابتدای روده ی باریک) ← روده ی باریک ← روده ی کور (ابتدای روده ی بزرگ) و زائده ی آپاندیس ← کولون بالا رو ← کولون افقی ← کولون پایین رو ← راست روده ← اسفنگتر داخلی ←اسفنگتر خارجی


۹)مراحل استفاده از غذا
❶گوارش در دهان:
  ●مکانیکی :
    ▲دندان ها
      ■نقش دندان ها: گرفتن لقمه ی غذا و خرد کردن آن
      ■تعداد دندان ها در هر نیم فک: ۲(پیش) +  ۱(نیش) + ۲(آسیای کوچک) + ۳(آسیای بزرگ) ← تعداد کل دندان ها = ۳۲
      ■تعداد ریشه های هر نوع دندان (حداکثر):
        ◆پیش ← ۱
        ◆نیش ← ۱
        ◆آسیای کوچک ← ۲
        ◆آسیای بزرگ ← ۳
    ▲زبان:
      ■نقش زبان: کمک به جویدن، بلع، تکلم و حس چشایی
  ●شیمیایی :
    ▲غدد ترشح کننده ی بزاق :
      ■بناگوشی ← ترشحات رقیق تر و بیشتر (حاوی آمیلاز ضعیف پتیالین)
      ■زیر آرواره ای
      ■زیر زبانی
      ■غدد ترشح کننده ی موسین
    ▲نقش بزاق :
      ■مرطوب نگه داشتن محیط درون دهان
      ■کمک به حس چشایی
      ■تسهیل حرکت زبان و لب هنگام تکلم
    ▲پروتئین های بزاق:
      ■پتیالین (آمیلاز ضعیف): تبدیل نشاسته به مالتوز
      ■لیزوزیم: تخریب دیواره ی سلولی باکتری های بیماری زا ← ضدعفونی کردن دهان
      ■موسین: موسین + آب ← موکوز ← نقش موکوز: چسباندن و لغزنده کردن ذرات غذا
❷بلع: بالا آمدن زبان و چسبیدن به کام (راه دهان بسته) ← رانده شدن غذا به سمت گلو ← تحریک گیرنده های مکانیکی دیواره ی گلو ← انعکاس بلع ← بالا رفتن زبان کوچک (راه بینی بسته) ← بالا رفتن حنجره و پایین آمدن اپی گلوت (راه نای بسته) ← ورود غذا به مری —(حرکات دودی مری)—>انتقال غذا (جاذبه فاقد نقش مهم در انتقال غذا) ← از بین رفتن انقباض ماهیچه ی حلقوی کاردیا ← ورود غذا به معده
ارجاع به کتاب سوم فصل ۳: درمورد گیرنده های مکانیکی در این فصل توضیحاتی ارائه شده است از جمله اینکه: «گیرنده های مکانیکی در مقابل محرک هایی چون لمس، فشار و کشش واکنش نشان می دهند. این محرک ها فعالیت الکتریکی گیرنده های مکانیکی را تغییر می دهند و اگر محرک به اندازه ی کافی قوی باشد، انرژی مکانیکی محرک به وسیله ی سلول گیرنده به جریان عصبی تبدیل می شود».
ارجاع به کتاب سوم فصل ۲: همان طور که در این فصل خواهید خواند، درمورد انعکاس ها باید این ۲ نکته را به خاطر داشته باشید که اولاً انعکاس ها غیر ارادی اند و ثانیاً مرکز انعکاس نخاع است نه مغز. برای توضیحات بیشتر می توانید به فصل دوم کتاب سوم دبیرستان مراجعه نمایید.
❸گوارش در معده (تبدیل غذا به کیموس) :
  ●گوارش مکانیکی :
    ▲حرکات دودی از کاردیا به سمت پیلور و در مجاورت پیلور شدیدتر (به خاطر ماهیچه های قطورتر و با انقباض شدیدتر) ← تخلیه
    ▲حجم کیموس معده و کشیدگی دیواره ی آن بیشتر ← تخلیه ی معده شدیدتر ولی مهم ترین عامل تخلیه معده =ترکیب شیمیایی و حجم     کیموس در دوازدهه
  ●گوارش شیمیایی :
    ▲سلول های دیواره ی معده :
      ■سلول های اصلی (پپتیک) ← ترشح آنزیم ها
      ■سلول های حاشیه ای ← ترشح HCl و فاکتور داخلی معده (نقش فاکتور داخلی: حفظ و جذب ویتامین B12 در روده  ← B12 دارای نقش در       زایش گلبول های قرمز خون)
      ■سلول های ترشح کننده موسین ← در سراسر سطح داخلی معده ← ایجاد یک لایه ی ضخیم و چسبنده و قلیایی موکوزی
    ▲غده های دیواره ی معده :
      ■غدد نزدیک پیلور: آنزیم + هورمون گاسترین (محرک ترشح HCl و آنزیم ها)
      ■غدد بالاتر: آنزیم + HCl + فاکتور داخلی معده
    ▲آنزیم های شیره ی معده :
      ■پروتئازها (پپسینوژن) —( HCl)—> پپسین فعال (اثر بر روی پپسینوژن ← تبدیل سریع تر)
      ■رنین: رسوب دهنده ی پروتئین شیر (کازئین) در معده ی نوزاد پستانداران
ارجاع به کتاب دوم فصل ۶:همان طور که در این فصل می خوانید، فاکتور داخلی معده یک گلیکوپروتئین (کربوهیدرات + پروتئین) است.
نکته: سلول های حاشیه ای برای تولید و ترشح HCl باید از خون یون هیدروژن و یون کلر بگیرند. در نتیجه یون هیدروژن خون کاهش پیدا کرده و خون قلیایی تر می شود (PH خون افزایش می یابد)
نکته ی شکل ۴.۷: دراین شکل به کلم « غدهء معده» توجه کنید.
❹گوارش شیمیایی در روده ی باریک :
  ●بخش برون ریز پانکراس (تولید قوی ترین آنزیم ها)
    ▲هورمون سکرتین ← ترشح بیکربنات سدیم از بخش برون ریز پانکراس ← قلیایی کردن محیط
    ▲آنزیم ها: پروتئاز (بعد از ورود به روده فعال می شود)، لیپاز و…
  ●جگر ← صفرا (قلیایی) :
    ▲اعمال:
      ■ایجاد امولوسیون پایدار چربی در آب ← تسهیل اثر لیپاز پانکراس
      ■خنثی کردن کیموس
      ■تشدید حرکات دودی توسط املاح
    ▲ترکیبات: لسیتین (لیپید) + کلسترول + املاح + رنگ ها (بیلی روبین و بیلی وردین که از تجزیه ی هموگلوبین گلبول های قرمز مرده تولید     می شوند)
    ▲بیماری ها:
      ■رسوب کلسترول ← سنگ صفرا
      ■سنگ صفرا یا بیماری های خونی و کبدی ← یرقان یا زردی (ورود رنگ های صفرا به خون)
  ●غدد دیواره ی روده :
    ▲موکوز
    ▲مایع نمکی بدون آنزیم ← تسهیل حرکت مواد
    ▲آنزیم سلول های پوششی کوتاه عمر کنده شده از دیواره ی روده
نکته: رنگ های صفرا :تغییر توسط آنزیم های گوارشی ← ۱-ایجاد رنگ قهوه ای مدفوع ۲-دوباره در روده جذب خون و دفع به وسیله ی ادرار ← ایجاد رنگ زرد ادرار
ارجاع به کتاب دوم فصل ۶: در این صفحه می خوانید: «بیلی روبین که ماده ی اصلی رنگ صفر ا است به وسیله ی ماکروفاژها از تجزیه ی هموگلوبین به وجود می آید.»
نکته: سلول های بخش برون ریز پانکراس برای تولید و ترشح بیکربنات سدیم (NaHCO3)باید از خون یون بی کربنات و یون سدیم بگیرند در نتیجه خون اسیدی تر می شود. ( PH خون کاهش می یابد)
نکته ی شکل۴.۹: به این نکته ی مهم توجه داشته باشید که مجرای ورودی صفرا و شیره ی پانکراس به دوازدهه، یک مجرا است یعنی این دو قبل از ورود به دوازدهه یکدیگر را قطع می کنند و سپس از یک راه وارد دوازدهه می شوند.
ارجاع به کتاب سوم فصل ۴: حتماً به این فصل از کتاب مراجعه کنید و مطالب که درمورد غده ی برون ریز و پانکراس توضیح داده شده را، مطالعه نمایید. در اینجا به طور خلاصه به این ۲ نکته اشاره می شود که اولاً غده ی برون ریز = غده ای که مواد خاصی به درون ساختارهای لوله مانند خود که مجرا نامیده می شوند ترشح می کند و ثانیاً پانکراس غده ای است که هم بخش برون ریز (ترشح آنزیم های گوارشی) و هم بخش درون ریز (ترشح هورمون های انسولین و گلوکاگون برای تنظیم قند خون) دارد.
❺جذب در روده ی باریک:
  ●انتقال فعال:
    ▲قندهای ساده: همراه و به کمک جذب سدیم
    ▲آمینواسیدها: برخی با کمک سدیم
    ▲ترکیبات معدنی
  ●انتشار:
    ▲چربی: منومرهای چربی —(انتشار)—> سلول های پوششی روده ← تبدیل به تری گلیسرید ← لنف
    ▲ترکیبات معدنی
    ▲ویتامین ها:
      ■محلول در چربی: K, E, D, A ← همراه با چربی ها انتشار به لنف
      ■سایر ویتامین ها ← انتشار به خون ← مثال : B12 به کمک فاکتور داخلی معده (پروتئین حامل) انتشار به خون
  ●اسمز: آب
نکته: منابع آمینو اسیدهای موجود در روده :
  ●پروتئین های غذا
  ●پروتئین های موجود در ترشحات لوله گوارش
  ●پروتئین های آزادشده ازسلول های مرده وجدا شده ازبافت پوششی روده
❻روده ی بزرگ :
  ●اعمال دیواره ی روده ی بزرگ :
    ▲جذب آب و املاح← غلیظ تر شدن مدفوع
    ▲غدد دیواره: ترشح و دفع مقدار کمی پتاسیم و موکوز
  ●اعمال باکتری های روده ی بزرگ :
    ▲تجزیه ی سلولز ← تولید گلوکز برای خود باکتری ها ← تولید هیدروژن، متان و سولفید هیدروژن
    ▲تولید ویتامین B و K ←جذب خون
❼استفراغ (یک انعکاس دفاعی): دم عمیق ← بسته شدن حنجره و بالا آمدن زبان کوچک ← انقباض ماهیچه های شکم و سینه ← افزایش فشار به معده ← تخلیه ی محتویات از راه دهان
عمیق تر یادبگیرید:
ویدیوهای آموزشی : ❷ اندام های دستگاه گوارش، ❸ تولید HCl در سلول های حاشیه معده


۱۰)دستگاه گوارش علف خواران
❶طول روده: گوشتخواران < گیاهخواران
  ●علت :
    ▲گوارش مواد گیاهی ، دشوارتر
    ▲غلظت مواد گیاهی قابل جذب ، کمتر
  ●مثال: طول روده ی نوزاد قورباغه (گیاهخوار) نسبت به طول بدن >> طول روده ی قورباغه بالغ (حشره خوار) نسبت به طول بدن
❷انواع پستانداران گیاه خوار:
  ●دارای حفرات حاوی باکتری های تجزیه کننده ی سلولز در لوله ی گوارش
  ●دارای میکروب های تجزیه کننده ی سلولز در روده ی کور یا روده ی بزرگ: فیل و اسب ← کارایی کم
  ●نشخوار کنندگان (گوزن، بز، گاو ، گوسفند و…) ← مسیر حرکت غذا در دستگاه گوارش نشخوار کنندگان: دهان ← مری ←سیرابی (تجزیه ی   سلولز) ← نگاری (تجزیه ی سلولز) ← مری← دهان (نشخوار) ← مری ← هزارلا (جذب آب مشابه روده ی بزرگ انسان) ← شیردان (گوارش   شیمیایی مشابه روده ی کوچک انسان)← روده (جذب) ← مخرج


چقدر یادگرفته اید ؟؟؟
تست های آموزشی :۱) تست های غیرترکیبی کنکور ۹۰ تا ۹۵ فصل گوارش

________________________________________
منابع :
۱) جزوه ی آموزشی زیست شناسی ۱ موسسه گزینه دو
________________________________________
مشارکت در تکامل این مطلب:
زیست یاد همیشه در حال تکامل است و خوب می داند که هیچ اثری بدون اشکال نیست. ایرادهای متنی و مطالبی که به نظر شما نامفهوم هستند و توضیحات بیشتری نیاز دارند را از طریق بخش دیدگاه ها برای ما ارسال کنید تا آنها را در به روز رسانی های بعدی برطرف کنیم.
________________________________________
قدردانی از گردآورنده این مطلب:
اگر این مطلب برای شما مفید بود و از اینکه به آن با کیفیت مطلوب دست یافته اید خرسند هستید. می توانید از طریق کمک به موسسه های خیریه زیر از گردآورنده ی این مطلب قدردانی کنید. یکی از اهداف وب سایت کمک آموزشی زیست یاد کمک به موسسه های خیریه می باشد. لینک کمک به موسسه های خیریه :
help2help5

4 دیدگاه در“خلاصه فصل: گوارش

  • ۱۳۹۵/۱۰/۱۴ در۱۸:۳۵
    پیوند یکتا

    سلام
    یه بازنگری در این مطلب داشته باشید
    تعداد دندان ها در هر نیم فک: ۳ (پیش) + ۲ (نیش) + ۱ (آسیای کوچک) + ۲ (آسیای بزرگ) ← تعداد کل دندان ها = ۳۲

    پاسخ
    • ۱۳۹۵/۱۰/۱۴ در۱۹:۰۹
      پیوند یکتا

      سلام
      اصلاح شد
      بازم ممنون …خیلی

      پاسخ
  • ۱۳۹۶/۰۳/۰۵ در۲۲:۳۴
    پیوند یکتا

    خیلی ممنون بابت مطالب خوبتون..
    ببخشید هورمون گاسترین از سلول های سطحی معده ترشح میشه یا عمقی؟؟
    ممنون میشم اگه جواب بدین

    پاسخ
    • ۱۳۹۶/۰۳/۰۵ در۲۲:۵۵
      پیوند یکتا

      هورمون گاسترین از غدد نزدیک پیلور ترشح می شود که تو کتاب درسی بهش اشاره شده
      ولی برا توضیح بیشتر: غدد معده به سه بخش تقسیم می شود گردن ،تنه و قاعده غده. هورمون گاسترین توسط سلول های اندوکراین در بخش قاعده غدد معده نزدیک پیلور ترشح می شود.

      پاسخ

دیدگاهتان را بنویسید

نوشتن نشانی وبسایت الزامی نیست. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

*لطفا جای خالی زیر را با یک عدد (مثل:3،2،1...) پر کنید تا ثابت شود شما یک ربات نیستید...

زیست یاد را در پیام رسان تلگرام دنبال کنید...عضویت در کانال تلگرامی زیست یاد
+